Serap ŞAHİN

Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres’in 16 yıl aradan sonra Kıbrıs’a gerçekleştirdiği ziyaretin ardından, yeni bir 5+1 toplantısı öncesinde taraflara verdiği “ev ödevlerinden” biri konusunda somut adım atıldı.

Guterres’in güven artırıcı önlemler, müzakere metodolojisi ve Kıbrıs sorununun özüne ilişkin hazırlık yapılması yönündeki çağrısının ardından, Kıbrıslı Türk lider Tufan Erhürman ile Kıbrıslı Rum lider Nikos Hristodulidis, BM Genel Sekreteri’nin Kıbrıs Kişisel Temsilcisi María Angela Holguín’in katılımıyla önceki gün gerçekleştirilen üçlü görüşmede iki yeni geçiş noktasının eş zamanlı açılması konusunda uzlaştı.

Akıncılar-Limya ve Kambo-Gemikonağı geçiş noktalarının açılmasının yanı sıra kültürel miras, çevre ve eğitim alanlarında iş birliğinin geliştirilmesi kararlaştırılırken, önümüzdeki haftalarda Guterres’in katılımıyla yeni bir üçlü görüşme yapılacağı açıklandı. Liderlerin müzakere yöntemi ve Kıbrıs sorununun özüne ilişkin görüşmeleri sürdüreceği de belirtildi.

YENİDÜZEN, üçlü görüşmeden çıkan sonuçları Dışişleri eski Bakanı ve eski müzakereci Özdil Nami, CTP Dış İlişkiler Sekreteri Fikri Toros ve TDP Dış İlişkiler Sekreteri Kemal Baykallı’ya sordu. Üç isim de alınan kararları olumlu ve ileriye dönük adımlar olarak değerlendirirken, güven artırıcı önlemlerin kapsamlı çözümün yerini tutamayacağına ve müzakere sürecinin yeniden başlatılması gerektiğine dikkat çekti.

Eski müzakereci Özdil Nami, iki yeni geçiş noktası konusunda uzlaşılmasını “mütevazı bir adım” olarak nitelendirdi, liderlerin esas konu olan müzakere metodolojisine odaklanamamasını endişe verici bulduğunu söyledi. CTP Dış İlişkiler Sekreteri Fikri Toros, dokuz yıldır devam eden çıkmazın aşılması ve sonuç odaklı, takvime bağlı resmi müzakerelere geçilmesi gerektiğini vurguladı. TDP Dış İlişkiler Sekreteri Kemal Baykallı ise yeni geçişlerin iki toplum arasındaki ilişkileri güçlendireceğini belirterek, Guterres ile yapılacak görüşme öncesinde “ev ödevlerinde” daha fazla ilerleme sağlanması çağrısında bulundu.

Dışişleri eski Bakanı ve eski müzakereci Özdil Nami:

“Mütevazı bir adım atıldı ancak esas konu metodolojidir”

“Görüşmeden çıkan sonucu olumlu değerlendiriyorum. Mütevazı da olsa yine de ileriye dönük bir adım atılmış oldu. Diğer taraftan yani bu kadar yoğun görüşmeden sonra daha tatminkâr adımlar gelmesi de ümit edilirdi.

Esas konu Kıbrıs'la ilgili kapı açılması ya da güven artırıcı önlemler konusu değil. Nasıl bir metotla, Crans Montana’da son aşamasına gelmiş müzakere sürecinin başarıyla bitiş çizgisinin ötesine geçirileceği konusudur. Liderlerin o tartışmaya bir türlü girememesi endişe verici. Birleşmiş Milletler’in konular arası bir sıralama yapmasını son derece yanlış buluyorum.

Bildiğiniz gibi önce güven artırıcı önlemler konusunun başarıyla tamamlanması bunu takiben metodoloji konusuna geçilebileceğini söylüyor Birleşmiş Milletler. Böyle bir kurguyla Kıbrıslı Rum lider hiçbir zaman bu güven artırıcı önlemler konusunun tatminkâr bir şekilde bitmesine izin vermeyecektir. Çünkü metodoloji konusunun ciddi şekilde ele alınmasını istememektedir.  Umarım üçlü görüşmede atılan bu iki kapının açılması adımıyla o safhanın geçildiği anlayışı hâkim olur ve bir an evvel her iki lider de esas konuya yani metodoloji konusuna odaklanırlar.”

CTP Dış İlişkiler Sekreteri ve Milletvekili Fikri Toros:

“Kıbrıs’ta diyaloğun yeniden ilerlemeye dönüşmesi için önemli bir fırsat”

“Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri’nin Kıbrıs Kişisel Temsilcisi Sayın Maria Angela Holguin’in himayesinde 9 Kasım tarihinde Kıbrıslı Tufan Erhürman ile Kıbrıslı Rum lider Nikos Hristodulidis arasında gerçekleştirilen görüşmenin sonuçlarını, Kıbrıs barış tesisi sürecinin geleceği açısından olumlu ve ileriye dönük bir gelişme olarak değerlendiriyorum.

Öncelikle, Akıncılar-Limya ve Kambo-Gemikonağı geçiş noktalarının eş zamanlı açılması konusunda uzlaşıya varılmasını önemli buluyorum. Bu karar, insanlarımızın günlük yaşamını kolaylaştıracak, ekonomik ve sosyal etkileşimi artıracak, iki toplum arasında temas ve karşılıklı güvenin gelişmesine katkı sağlayacak somut bir adımdır. Kıbrıs’ta çözüm iradesinin, toplumların gündelik yaşamlarına dokunan sonuçlar üretebildiğinin de önemli bir göstergesidir.

Bunun yanında, kültürel mirasın korunması, çevresel iş birliğinin geliştirilmesi, iki toplumlu barış eğitimine dair Imagine projesinin yeniden başlatılması ve acil durumlarda ortak müdahale mekanizması oluşturulması konularında sağlanan uzlaşıyı özellikle önemsiyorum. Arşiv materyallerinin paylaşılması ve Maronit kiliseleri ile bir Ermeni manastırının restorasyonuna yönelik kararlar da ortak tarihimize, kültürel çeşitliliğimize ve adadaki çok kültürlü mirasa sahip çıkılması bakımından değerlidir.

Bu gelişmeler, toplumlar arası güven tesisinin siyasi liderler arasında sınırlı kalmaması, toplumların farklı kesimlerine ve ortak yaşam alanlarına yayılması gerektiğini bir kez daha ortaya koymaktadır. İklim değişikliği, doğal afetler, çevre sorunları, kültürel mirasın korunması ve eğitim gibi sınır tanımayan meseleler, ortak sorumluluk ve ortak çözüm üretme kapasitemizi geliştirmemizi zorunlu kılmaktadır.”

“Güven artırıcı önlemler kapsamlı çözümün yerine geçmemeli”

“Ancak Güven Artırıcı Önlemlere (GAÖ) ilişkin bu olumlu gelişmeler, kapsamlı çözümün ikamesi olarak görülmemelidir. GAÖ’ler siyasi iklimi güçlendiren, karşılıklı güveni besleyen ve çözüm perspektifini somutlaştıran, kaldıraç niteliğinde araçlardır. Bölgesel gelişmeler ve jeopolitik rekabet çerçevesinden bakıldığında, dokuz yıldan bu yana devam eden çıkmazın ivedilikle aşılması ve kapsamlı bir siyasi uzlaşı hedefine bağlı resmi müzakere sürecine geçilmesi gerektiği aşikardır. Bu noktada, görüşmede müzakere yöntemi ve sorunun özüne ilişkin konularının da ele alınmış olması ve önümüzdeki haftalarda BM Genel Sekreteri Sayın Antonio Guterres himayelerinde bir üçlü görüşmenin öngörülmesi stratejik önem taşımaktadır. Bu görüşmenin, kapsamlı müzakerelerin devamına yönelik gerekli siyasi zemini ve metodolojik çerçeveyi oluşturmasını umuyorum. Sürecin, sonuç odaklı, takvime bağlı, yapılandırılmış ve geçmiş müzakere süreçlerinde sağlanan yakınlaşmalara bağlılık içeren bir anlayışla ilerlemesi gerekiyor.

Bizim açımızdan çözümün siyasi çerçevesi nettir: Birleşmiş Milletler kararları ve üzerinde uzlaşılmış parametreler temelinde, Kıbrıslı Türklerin uluslararası hukuk ve Avrupa Birliği içerisinde Kıbrıs’ın siyasi eşit ortakları olarak yer alabilecekleri, güvenli, istikrarlı ve sürdürülebilir bir gelecek için en gerçekçi çözüm zeminidir.”

“Anlamlı ve umut verici bir adım”

“Kıbrıs’ın içinde bulunduğu bölgesel ve uluslararası jeopolitik ortamda, statüko sürdürülebilir değildir. Kıbrıs’ın çekirdek konumunda olduğu bölgemizde arzu edilmeyen gerilimlere tanık oluyoruz. Tüm bunlar karşısında, Kıbrıs’ın bölgesel barış, güvenlik ve ortak refahın oluşturulması çabalarında önemli bir sorumluluğu olduğu da unutulmamalıdır. Doğu Akdeniz’deki enerji, güvenlik, ticaret ve ulaştırma dinamikleri, Avrupa Birliği’nin stratejik öncelikleri ve bölgesel istikrar arayışları, çözümün sağlayacağı fırsatları daha da önemli kılmaktadır. Kıbrıs sorunu bu fırsatların değerlendirilmesinin önündeki temel engellerden biridir.

Bu nedenle, tarafların mevcut fırsat penceresini tüketmemesi, cesaret, siyasi sorumluluk ve karşılıklı anlayışla hareket etmesi gerekmektedir. Kıbrıslı Türklerin iradesi, siyasi eşitliğin, güvenliğin ve meşru hakların uluslararası süreçte etkin biçimde temsil edilmesi de bu sürecin vazgeçilmez koşuludur.

Cumhuriyetçi Türk Partisi (CTP) olarak, diyaloğu, uzlaşıyı ve çözüm odaklı siyaseti savunmaya devam edeceğiz. Cumhurbaşkanı Sayın Tufan Erhürman’ın yapıcı yaklaşımını ve sonuç üretmeye yönelik çabalarını önemsiyor, Birleşmiş Milletler Genel Sekreterinin ve Kişisel Temsilcisinin sürecin ilerletilmesi yönündeki diplomatik girişimlerini destekliyoruz.

9 Kasım tarihindeki uzlaşı, nihai hedefimiz doğrultusunda atılmış, anlamlı ve umut verici bir adımdır. Şimdi yapılması gereken, bu ivmeyi kaybetmeden aciliyet duygusu içerisinde sonuç odaklı müzakere sürecine taşımaktır. Kıbrıs’ta kalıcı barışın anahtarı, siyasi eşitlik temelinde kurulacak ortak bir geleceğin inşa edilmesidir.”

TDP Dış ilişkiler Sekreteri Kemal Baykallı:

“Yeni geçişler çözüm sürecinin tutkalı olacaktır”

“Uzun uğraşlar sonucu da olsa üçlü görüşmede alınan kararları hem Kıbrıslıların gündelik hayatını kolaylaştırma yolunda atılan umut verici adımlar olarak hem de görüşme sürecini yeniden rayına oturtma çabalarının ilk somut girişimleri olarak değerlendiriyoruz. Özellikle nüfus yoğunluğu ve her gün yaşanan sıkıntılar gözetildiğinde bu iki kapının Lefkoşa bölgesinde açılacak yeni geçişlerin öncülü olmasını arzuluyoruz. Bu konuda Lefkoşa’nın her iki tarafındaki Belediye Başkanlarının girişimlerini ve iyi niyetli uyarılarını çok anlamlı buluyoruz. Bu iş birliği üzerine yeni projeler bina etmemiz gerekir.

BM Genel Sekreteri yıl sonunda görevi devretmeden önce hayatta olan bir süreci devretmeyi arzuluyor. Bu açıdan BM Genel Sekreteri Kişisel Temsilcisi Maria Angela Holguin’in bu fırsatı da heba etmemek yolundaki uyarılarına kulak verilmesi gerektiğini söylüyoruz.

Güneyde 2028 Şubat ayında yapılacak olan Başkanlık seçimleri yüzünden yeni BM Genel Sekreteri’nin sıfırdan bir süreç kurgulaması çok zor olacaktı. Bu yüzden her iki liderin ödevlerini yapma konusunda kararlılık göstermesi çok önemliydi. Sayın Cumhurbaşkanı, üzerinde uzlaşılan kapılar dışında yeni kapıların üzerinde uzlaşılmasının BM Genel Sekreteri ile yapılacak görüşmeye kadar olan süreçte mümkün olabileceğini söyledi. Bizler bunun destekçisi olacağız. İki toplum arasındaki geçişlerin, bağların, sosyal ve ekonomik ilişkilerin gelişmesi, çözüm sürecinin tutkalı olacaktır.

Elbette ki hiçbir güven artırıcı girişim, çözüm ihtiyacını ikame edemez, yerini tutamaz. Bu açıdan bakıldığında böylesi girişimlerin ne olursa olsun ilerleyen bir çözüm süreciyle paralel yürümesi elzemdir. Bu açıdan Sayın Cumhurbaşkanı’nın “görüşme değil çözüm istiyoruz” yaklaşımını doğru buluyoruz. Cumhurbaşkanlığı öncülüğünde Kıbrıs Rum ve uluslararası kamuoyuyla da iyi bir diyalog kurulması, çözüm irademizin anlatılması çok önemlidir.”

“Önemli olan sıfırdan değil, çökmeyecek bir süreç başlatmaktır”

“Sayın Holguin geçmiş uzlaşıların yeni tartışmalar yaratma potansiyeline dikkat çekmişti. Bu yaklaşımı doğrudur. Önemli olan Sayın Erhürman’ın da dile getirdiği üzere sıfırdan bir süreç kotarmak değil, çökmeyecek bir süreci başlatmaktır. Her iki tarafın da kaygılarını gözetecek ve başlamadan çökecek bir sürecin risklerini eleyecek bir model kurgulamak için diplomasinin etkin kullanılması önemlidir. Burada BM ve Garantör güçlerin yanı sıra üçüncü tarafların, özellikle de AB’nin süreci bozacak değil, destekleyecek bir tavır takınması gerektiğini söylüyoruz. AB Komisyonu bu süreci desteklemek istiyorsa, nasıl bir rol oynayacağını iyi tasarlamak zorundadır. BM’nin de AB’ye bu mesajı vereceğini umuyoruz.

Başarısız olan her sürecin, kaybedilen her seçimin bize bedeli ağır oluyor. Uzun çabalar sonrasında inşa edilen her girişim durduktan sonra yeniden başlatmak büyük uğraşlar gerektiriyor. Tıpkı Imagine projesi örneğinde olduğu gibi.  Dolayısıyla 6 Aralık sonrasında teknik komitelerin çalışmalarını sabote etmeyecek, Cumhurbaşkanı ile uyumlu çalışacak ve çözüm irademizin sigortası olacak bir hükümet ve meclis oluşmasının önemi bir kez daha ortaya çıkmaktadır.

Özellikle Dışişleri Bakanlığı’nın alternatif bir Cumhurbaşkanlığı gibi davranması, kişisel keyfiyet üzerinden bir siyaset sürdürmesi, dahası bütün enerjisini Cumhurbaşkanlığı’nın çalışmalarında vücut bulan çözüm irademiz aleyhinde faaliyetlerde kullanması asla kabul edilemez.

Bizi dünyadan kopartan, 1960 anlaşmalarında kaynaklanan haklarımıza sırt çeviren bir anlayışı asla kabul etmeyeceğiz. Statüko donmuş falan değildir. İnşaat, yüksek öğrenim, turizm gibi alanlarda her an bizlere yeni zararlar vermektedir. Dahası bölgeye ve dünyadaki diğer kriz alanlarına baktığımızda, nasıl bir risk çemberinin tam ortasında durduğumuz da açıkça görülmektedir.

Yeni dönemde bizleri başka potansiyel sorunlar da beklemektedir. Örneğin Avrupa Birliği müktesebatına uyum sürecini hızlandırmamız, üretimimizdeki kalite standardı uygulamalarını bir devlet politikası haline getirmemiz şarttır. Yalnız Yeşil Hat ticaretini değil, bir bütün olarak ihracatımızı etkileyecek üretim aşamalarında çevresel kriterleri gözeten bir yapıya büründürmemiz gereklidir. Bu yüzden Crans Montana sonrasında son bulan her iki toplumun kurumlarının müktesebata uyum konusunda yaptığı ortak çalışmaları da gündeme getirmek zorundayız.”

“Ev ödevlerinde ilerleme sağlamak zorundayız”

“Özetle, dünkü üçlü görüşme sonrasında varılan uzlaşıları, yapılması gereken daha niceleri için bir ümit veren girizgâh olarak değerlendiriyoruz. Tüm kesimlerin Sayın Cumhurbaşkanı ile koordineli çalışması, onu desteklemesi ve cesaretlendirmesi önemlidir. Sayın Cumhurbaşkanı’nın da bu önemli sorumlulukta cesaret alacağı bir siyasi iradeyi meclise göndermemiz gerekmektedir. Bu çerçevede Sayın Genel Sekreter’in huzurunda yapılacak üçlü görüşme öncesi güvensizlik duvarında yeni delikler açmak ve ev ödevlerinde ilerleme sağlamak zorundayız. Her iki liderin de esnek, çözüm odaklı ve birbirlerinin hassasiyetlerini gözeten bir yaklaşım içinde olması sürece katkı yapacaktır. TDP seçildiği günden bugüne olduğu gibi önümüzdeki bu sıkışık dönemde de Sayın Cumhurbaşkanı’nın çözüm yönündeki çabaları için onu desteklemeye, cesaretlendirmeye ve çözümün sigortası olmaya devam edecektir.”