
YDÜ’nün Candida auris Mantarına karşı geliştirdiği “ilaç adayı” için patent süreci başladı
Yakın Doğu Üniversitesi’nin, çoklu ilaç direnci ve hastane ortamında kalıcılığı nedeniyle enfeksiyonlarla mücadeleyi zorlaştıran “Candida auris” mantarına yönelik araştırmalarında önemli bir aşamaya ulaşıldı.
Yakın Doğu Üniversitesi’nin, çoklu ilaç direnci ve hastane ortamında kalıcılığı nedeniyle enfeksiyonlarla mücadeleyi zorlaştıran “Candida auris” mantarına yönelik araştırmalarında önemli bir aşamaya ulaşıldı. Yakın Doğu Üniversitesi araştırmacıları tarafından geliştirilen ve laboratuvar deneylerinde bu mantara karşı etkili olduğu belirlenen molekül için patent başvurusu gerçekleştirildi. “İlaç adayı” olarak yapılan başvurunun değerlendirme süreci devam ediyor.
Canlı organizma dışında, laboratuvar koşullarında gerçekleştirilen In vitro deneylerin başarıyla tamamlanmasının ardından araştırmanın sonraki aşamalarına geçilmesi planlanıyor. Dezenfektan, krem ve tablet olarak geliştirilme potansiyeli bulunan molekülün, kullanım amacına uygun araştırma ve izin süreçlerinin tamamlanmasıyla sağlık alanında değerlendirilmesi hedefleniyor.
Direnç özelliklerini inceleyen araştırmadan yeni molekül geliştirmeye
Patent başvurusuna uzanan sürecin öncesinde, Yakın Doğu Üniversitesi, Gazi Üniversitesi ve Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi araştırmacıları, Candida auris’in Türkiye’deki genetik ve biyolojik özelliklerini inceleyen kapsamlı bir çalışma gerçekleştirdi. Proje kapsamında Türkiye’nin farklı merkezlerinden elde edilen Candida auris kökenleri analiz edildi. Araştırmada Yakın Doğu Üniversitesi’nden Prof. Dr. Tamer Şanlıdağ, Doç. Dr. Faika Başoğlu ve Doç. Dr. Ayşe Seyer’in yer aldığı araştırma ekibinde Türkiye’den Prof. Dr. Ayşe Kalkancı ve Dr. Burak Kuzu da yer aldı.
Araştırmada, incelenen kökenlerin tümünün antifungal bir ilaç olan flukonazole karşı dirençli olduğu, yüzde 95’inin ise güçlü biyofilm oluşturma özelliği taşıdığı belirlendi. Test edilen dört biyosid maddesine karşı duyarlılık düzeylerinin de değişkenlik göstermesi, hem tedavide hem de hastane ortamının mantardan arındırılmasında yeni yaklaşımlara duyulan ihtiyacı ortaya koydu.
Yakın Doğu Üniversitesi Deneysel Sağlık Bilimleri Araştırma Enstitüsü araştırmacılarından Doç. Dr. Ayşe Seyer’in yürütücüsü olduğu projeden elde edilen bulgular, alternatif moleküller üzerine yürütülen araştırmalara yön verdi.
Hastane ortamındaki kalıcılığı mücadeleyi zorlaştırıyor
Dünya Sağlık Örgütü tarafından “kritik öncelikli patojen” olarak tanımlanan Candida auris, özellikle yoğun bakım ünitelerinde ve bağışıklık sistemi zayıf hastalarda ciddi enfeksiyonlara neden olabiliyor. Çoklu ilaç direncinin yanı sıra yüzeylerde uzun süre canlı kalabilmesi, hastane içinde yayılımının kontrolünü güçleştiriyor.
Mantarın oluşturduğu biyofilm tabakası; kateterler, tıbbi cihazlar, solunum ve beslenme tüpleri gibi yüzeylere tutunmasını kolaylaştırıyor. Bu nedenle enfeksiyonla mücadelede hastaların tedavisinin yanı sıra hastane yüzeylerinin ve ekipmanlarının etkin biçimde mantardan arındırılması da önem taşıyor. Geliştirilen molekülün farklı kullanım biçimleriyle değerlendirilmesi, tedavi ve enfeksiyon kontrolüne yönelik yeni seçenekler oluşturma hedefi taşıyor.
İlaç adayının geliştirilmesi için deneyler sürdürülecek
In vitro deneylerde elde edilen başarılı sonuçların ardından, ilaç adayına yönelik sonraki deneylerin gerçekleştirilmesi planlanıyor. Molekülün ilaç olarak kullanıma sunulabilmesi için gerekli klinik araştırmaların ise Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı (TÜSEB) desteğiyle ya da ilaç şirketleriyle kurulacak iş birlikleri kapsamında gerçekleştirilmesi hedefleniyor. Bu araştırmalarla ilaç adayının insanlarda güvenirlik ve etkinliği değerlendirilecek. Dezenfektan, krem ve tablet biçiminde geliştirilmesine yönelik çalışmalar, her bir ürünün kullanım amacına uygun olarak sürdürülecek. Patent başvurusuyla geliştirilen molekülün fikrî mülkiyetinin korunması amaçlanırken, laboratuvar bulgularının uygulanabilir sağlık çözümlerine dönüştürülmesi için araştırmalara devam edilecek.
Prof. Dr. İrfan Suat Günsel: “Bilimsel birikimimizi, toplumun ihtiyaçlarına yanıt verecek ürünlere dönüştürmeyi önemsiyoruz”
Yakın Doğu Üniversitesi Mütevelli Heyeti Başkanı Prof. Dr. İrfan Suat Günsel, geliştirilen molekül için patent başvurusu yapılmasının, üniversitede üretilen bilginin somut bir sağlık çözümüne dönüştürülmesi yolunda önemli bir adım olduğunu vurguladı. “Üniversitelerin araştırma sorumluluğu, bilimsel bulgulara ulaşmanın ötesinde, bu bulguların toplum yararına kullanılabilmesi için gerekli koşulları oluşturmayı da kapsıyor. Yakın Doğu Üniversitesi olarak bilimsel birikimimizi, toplumun ihtiyaçlarına yanıt verecek ürünlere dönüştürmeyi önemsiyoruz. Araştırmacılarımızın geliştirdiği molekülün patent sürecine ulaşması, bu anlayışın değerli bir sonucudur” dedi.
İlaç geliştirme çalışmalarının güçlü bir araştırma altyapısı, süreklilik ve kurumlar arası iş birliği gerektirdiğini belirten Prof. Dr. Günsel, “Laboratuvarda elde edilen sonuçların güvenli ve etkili ürünlere dönüşebilmesi için önümüzde tamamlanması gereken aşamalar bulunuyor. Araştırmacılarımızı bu süreçte desteklemeyi sürdürecek, klinik araştırmaların ve ürün geliştirme çalışmalarının ilerlemesine katkı sağlayacak iş birliklerini güçlendireceğiz. Bu çalışmaya emek veren bütün bilim insanlarımızı kutluyorum” ifadelerini kullandı.
Prof. Dr. Tamer Şanlıdağ: “Sonraki adımda, molekülün dezenfektan, krem ve tablet biçiminde geliştirilme potansiyelini her kullanım alanının gerektirdiği bilimsel ölçütler doğrultusunda inceleyeceğiz”
Araştırma ekibinde de yer alan Yakın Doğu Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Tamer Şanlıdağ ise Candida auris’in hem tedavide karşılaşılan direnç hem de hastane ortamındaki kalıcılığı nedeniyle çok yönlü ele alınması gereken bir patojen olduğunu belirtti. “İncelediğimiz kökenlerde saptadığımız güçlü biyofilm oluşumu ve antifungal direnç, alternatif moleküller geliştirmeye yönelik çalışmalarımızın önemini ortaya koydu. Araştırmacılarımızın geliştirdiği molekülün in vitro deneylerde etkinlik göstermesi, bu yönde önemli bir sonuçtur. Şimdi laboratuvarda elde ettiğimiz etkinliği, sonraki araştırma aşamalarında değerlendireceğiz” dedi.
Patent başvurusunun ardından bilimsel çalışmalara devam edileceğini vurgulayan Prof. Dr. Şanlıdağ, “Bir molekülün laboratuvar ortamında etkili olması, ilaç geliştirme sürecinin önemli bir basamağıdır. İnsanlarda kullanılabilmesi için güvenlilik ve etkinliğinin klinik araştırmalarla değerlendirilmesi gerekiyor. Kurulacak iş birlikleriyle bu süreci ilerletmeyi hedefliyoruz. Molekülün dezenfektan, krem ve tablet biçiminde geliştirilme potansiyelini her kullanım alanının gerektirdiği bilimsel ölçütler doğrultusunda inceleyeceğiz” ifadelerini kullandı.



























