İlişki yaşamak çoğu zaman heyecan verici bir deneyimdir. Birini tanımak, yakınlaşmak, birlikte zaman geçirmek. Bunların her biri hayatımıza yeni duygular, yeni sorular ve çoğu zaman yeni farkındalıklar getirir. Flört etmek ya da bir ilişki içinde olmak yalnızca bir başkasıyla bağ kurmak anlamına gelmez; aynı zamanda kendimizi de daha iyi tanımamıza yardımcı olur.

Bir ilişki içinde olduğumuzda çoğu zaman şu sorularla karşılaşırız; ‘benim sınırlarım neler?’, ‘bir başkasında bana çekici gelen şeyler neler?’, ‘nasıl bir ilişki bana iyi geliyor?’, ‘ne zaman kendimi güvende hissediyorum?’, ‘ne zaman rahatsız oluyorum?’. Bu soruların yanıtlarını bulmak her zaman kolay değildir. Çünkü ilişkiler düşündüğümüz kadar basit ve net değildir. Tam da bu noktada ‘ilişki spektrumu’ kavramı bize önemli bir bakış açısı sunar. İlişki spektrumu, ilişkilerin tek bir kategoriye sıkışmadığını; güvenli, güvenli olmayan veya şiddet içeren ilişkilerin olduğunu anlatır. Her ilişkinin dinamikleri, sınırları ve beklentileri farklıdır. Partnerlerin kişilikleri, deneyimleri, iletişim biçimleri ve ihtiyaçları ilişkiyi şekillendirir. Bu nedenle hiçbir ilişki birbirinin aynısı değildir. Ancak yine de bazı davranışlar bize ilişkinin hangi noktada durduğuna dair ipuçları verebilir. Toplumda sıkça karşılaştığımız yanlış inanışlardan biri de ‘kıskanmak sevginin göstergesi’ olarak sanılmasıdır. Oysa çoğu zaman kıskançlık, kontrol etme ve baskı kurma davranışlarını meşrulaştırmak için kullanılan bir gerekçeye dönüşür. Unutmamak gerekir ki bir partneri kontrol etmek, baskılamak ya da incitmek sevginin değil güç kullanmanın bir biçimidir. Ve şiddet hiçbir zaman ‘kontrol edilemeyen bir duygu patlaması’ değildir. Şiddet, bir tercihtir. Bu yüzden ilişki içinde zorlayıcı duygular yaşadığımızda yapabileceğimiz başka şeyler de vardır. Örneğin;

• Beklentilerimizin ne kadar gerçekçi olduğunu sorgulayabiliriz.
• Yıkıcı duygularımızı anlamaya çalışabiliriz.
• Zarar veren davranışların sorumluluğunu alabiliriz.
• Sorunlu davranış kalıplarını fark edebiliriz.
• İletişim biçimimizi olumlu anlamda değiştirmeyi deneyebiliriz.
• Daha açık ve dürüst konuşabiliriz.

Bunlar ilişkileri daha güvenli ve sağlıklı hale getirebilecek önemli adımlardır.

Güvenli İlişkiler.

Güvenli ilişkilerde kararlar tek bir kişi tarafından değil, birlikte alınır. Günlük planlardan önemli yaşam kararlarına kadar pek çok konuda partnerler birbirlerinin fikirlerini duyar ve dikkate alır. Bu tür ilişkilerde partnerler yalnızca birlikte vakit geçirmekten değil, ayrı ayrı zaman geçirmekten de keyif alabilir. Çünkü sağlıklı bir ilişki, hayatların birbirine bağlanmak zorunda olduğu bir yapı değildir. Partnerler birbirlerinin arkadaşlıklarına, ilgi alanlarına ve kişisel alanlarına saygı duyar. Bir diğer önemli özellik ise iletişimdir. Güvenli bir ilişkide zor konular dahi konuşulabilir. Kırgınlıklar, ihtiyaçlar, beklentiler ya da cinsellik ile ilgili meseleler açık bir şekilde ifade edilir. Bu tür ilişkilerde insanlar ‘kendisi’ olabildiği için daha güvende hissederler.

Güvenli Olmayan İlişkiler.

Bu ilişkilerde kontrol etme girişimleri belirgin hale gelir. Kararların çoğunu bir kişi vermeye başlar. Bazen partnerlerden biri diğerinin davranışlarını yönlendirmeye, sınırlandırmaya ya da değiştirmeye çalışabilir. Örneğin;

• Kiminle görüşeceğini sorgulamak
• Sürekli mesaj atarak nerede olduğunu kontrol etmek
• Partnerinin sınırlarını görmezden gelmek
• Cinsel aktiviteler konusunda baskı yapmak

Bu tür davranışlar çoğu zaman ‘sevgi’ ya da ‘koruma’ adı altında normalleştirilir. Ancak ilişkideki saygıyı, eşitliği, sınırı zedeleyen davranışlardır. Güvenli olmayan ilişkilerde iletişim de çoğu zaman zorlaşır. Çatışmalar çıktığında ya sürekli kavga edilir ya da konular hiç konuşulmaz. Saygı, güven ve açık iletişim yerini yavaş yavaş kontrol ve baskıya bırakır.

Şiddet İçeren İlişkiler.

Şiddet içeren ilişkilerde güç dengesi ciddi şekilde bozulmuştur. Kararların tamamı bir kişi tarafından verilir. Partnerin sosyal hayatı, arkadaşlıkları, günlük aktiviteleri kontrol altına alınır. Şiddet her zaman fiziksel şekilde de değildir. Psikolojik baskı, sürekli eleştirme, aşağılayıcı konuşmalar, tehditler, suçlama, izolasyon gibi davranışlar da şiddetin biçimlerindendir. Bu ilişkilerde kişiler çoğu zaman kendilerini yalnız hissederler. Çünkü yaşadıkları durumları başkalarıyla paylaşmakta zorlanabilirler.

Peki sizin ilişkiniz, spektrumun neresinde?

Bu sorunun yanıtı herkes için farklı olabilir. Belki ilişkiniz büyük ölçüde güvenlidir ama bazı davranışlar sizi zaman zaman rahatsız ediyordur. Belki de bazı şeyleri uzun zamandır sorgulamıyordunuz ve şimdi daha farklı bakmaya başlıyorsunuzdur. İlişki spektrumu tam da bu farkındalığı geliştirmemize yardımcı olur. Amaç ilişkileri etiketlemek değil, davranışları fark etmektir.

İlişkiler hayatımıza mutluluk, destek ve güven getirebilir. Ama bunun için ilişkilerin baskı, kontrol ve şiddetten uzak olması gerekir. Kendimizi nasıl tanımlarsak tanımlayalım, cinsel yönelimimiz ya da cinsiyet kimliğimiz ne olursa olsun hepimizin güvenli, saygılı ve keyifli ilişkiler yaşamaya hakkı vardır. Unutmayalım, sağlıklı bir ilişki partnerlerin birbirini kontrol ettiği değil birbirinin varlığını güçlendirdiğini bir alandır.

            Uzm. Nilsu Atıcı

Aile Danışmanı/Cinsel Danışman

[email protected]