
COP31 sona erdi, 'Antalya Paktı' kabul edilmedi
Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler (BM) iklim konferansı COP31, ülkelerin uzayan görüşmelerde bir anlaşmaya varamamasının ardından 22 Kasım akşamı sona erdi.
Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler (BM) iklim konferansı COP31, ülkelerin uzayan görüşmelerde bir anlaşmaya varamamasının ardından 22 Kasım akşamı sona erdi.
Konferansa başkanlık eden Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, yaptığı sosyal medya paylaşımında "Türkiye olarak Antalya'da uzlaşının tüm imkânlarını zorladık" dedi.
"Bugün COP31'in oturumunu kapattık ama ortak geleceğimiz için çalışma ve mücadele kararlılığımızdan vazgeçmedik. Daha yaşanabilir bir gelecek için çalışmaya devam edeceğiz" sözlerini ekledi.
20 Kasım Cuma günü sona ermesi beklenen müzakereler ortak bir zemin bulma arayışıyla Pazar gününe kadar uzadı. Bu nedenle COP31, BM tarihindeki en uzun iklim konferansı oldu.
22 Kasım'da başkanlık tarafından yayımlanan nihai anlaşma taslağı, küresel ısınmanın başlıca nedeni olan fosil yakıtlardan doğrudan söz etmediği için Avrupa Birliği (AB), Pasifik ada ülkeleri ve diğerleri tarafından kabul edilemez bulundu.
Konferansın bitişini haber veren tokmağı vuran Kurum, son genel kurul açılışında yaptığı konuşmada, "Gece gündüz çalıştık. Köprüler kurduk. Uzlaşmaya varmak için son ana dek fırsatlar aradık" dedi.
Kurum ayrıca, daha önce kendisini, ülkelerine ya da Afrika Müzakereciler Grubu'nu oluşturan ülkelere saygısızlık etmekle suçlayan Ganalı heyetten de özür diledi. Amacının yalnızca salonda düzeni sağlamak olduğunu söyledi; özrü salondan alkış aldı.
BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin İcra Sekreteri Simon Stiell de yaptığı konuşmada, "alınması gereken dersler" olduğunu ve sürecin 194 tarafa ait olduğunu vurguladı.
Stiell, konferansın, eylem gündemi kapsamında "gerçek bir ilerleme kaydettiğini ve somut sonuçlar ortaya koyduğunu" ifade etti.
Bu arada birçok yoksul ülke, artan sıcaklıkların etkilerine uyum sağlamalarına yardımcı olmak amacıyla daha zengin ülkelerden herhangi bir net mali taahhütte bulunulmamasına itiraz etti.
En son 2009'da Kopenhag'daki COP'ta ana anlaşmaya varılamamıştı.
Ülkeler anlaşmaya nasıl tepki verdi?
22 Kasım'daki son genel kurul sırasında başkanlık, Antalya Paktı adı verilen anlaşma taslağını resmi internet sitesinde yayımladı.
Toplam 12 sayfa uzunluğunda, yaklaşık 100 paragraflık taslakta fosil yakıtlara dair herhangi bir ifade yer almadı.
Bu, daha önce bazı ülkelerin müzakerelere devam edebilmek için ön koşulu olarak açıklanmıştı.
Ancak metinde, ülkelerin üç yıl önce Birleşik Arap Emirlikleri'nde (BAE) düzenlenen COP28'de bu yönde verdikleri taahhüde atıfla dolaylı bir çağrı yer aldı.
Taslakta ülkelere, 2035 yılına kadar nihai enerji tüketiminde elektriğin oranını %35'e çıkarma çağrısında bulunuldu.
Metinde küresel ısınmanın 1,5°C eşiğini geçme yolunda olduğuna dair tespit korundu.
Bu, İngiltere heyetinin temel taleplerinden biriydi.
Ayrıca, karbon yakalama, kullanım ve depolama (CCUS) teknolojilerinin ne ölçüde kullanılacağına dair bazı nüans değişiklikleri yapıldı.
AB adına konuşan İrlandalı Bakan Darragh O'Brien, birliğin anlaşmayı resmen reddettiğini belirtti.
"Önümüze konulan taslak iklim aciliyetine yanıt vermiyor. Fosil yakıtların yeşil aklamasını yapan bir COP'u kabul etmeyeceğiz" dedi.
Konuşması salonun arka bölümündeki sivil toplum temsilcilerinden alkış aldı.
Ardından söz alan Panama ülke temsilcisi de anlaşmayı reddederek iklim konferanslarının "bize Paris Anlaşması'nı kazandırdığını" söyledi.
"Paris öncesinde dünya 4°C'lik bir ısınmaya doğru gidiyordu. Mevcut politikalar ise 2,8°C'ye işaret ediyor. Bu, açık bir ilerleme" dedi.
"Ancak 2,8°C güvenli değil. Bilim pazarlık kabul etmez. Gezegen daha fazla bekleyemez" diye ekledi.
Anlaşmayı iklim değişikliğinin hızını azaltmak için gerekenin yanına bile yaklaşmamakla eleştirdi.
Bu konuşma, salonda büyük alkış aldı.
İngiltere Enerji Bakanı Miatta Fahnbulleh, COP31 iklim görüşmelerinin taraflar arasında "uzlaşma sağlayamamış" olmasının "hayal kırıklığı yarattığını" söyledi.
"Bu durum, Antalya'da iklim kriziyle mücadelede kaydedilen gerçek ilerlemeyi desteklemek için dünya çapındaki ortaklarımızla çalışma kararlılığımızı daha da güçlendiriyor" diye ekledi.
Anlaşmaya destek veren Rusya ise, fosil yakıt arzının talepten daha hızlı şekilde azaltılması durumunda "fiyat şokları" ve "enerji yoksulluğu" yaşanabileceğini savundu.
Söz alan Suudi Arabistan delegesi Muhammed Eyyub, konferans sırasında "gündemden çıkarılan tüm meselelere" rağmen Arap ülkelerinin "iyi niyetle çalışmaya devam ettiklerini" belirtti.
Arap Birliği'ne üye 22 ülkenin, tarihsel olarak sera gazı emisyonlarının %2'sinden daha azından sorumlu olduğunu ekledi.
Hindistan anlaşmayı ne kabul etti ne de reddetti; görüşmelere devam ettiklerini belirtti.
Çin, anlaşmayla ilgili endişelerini dile getirmesine rağmen taslağı kabul etti.
Murat Kurum itirazlardan sonra anlaşma sağlanamadığını açıkladı.
Genel kurula verilen arada, salondan ayrılırken gazetecilerin sorularını yanıtlayan Kurum, "Toplantı yapıp müzakere odalarında karar almama üzerine bir sistemin kimseye bir faydası yok" dedi.
"Biz bunu kabul etmediğimiz için uygulama odaklı bir yaklaşımla konferansa yön verdik. Zaten uzlaşının sağlanmadığı bir ortamda biz yeni bir metin çalışması yapmayacağız. Mevcut kararları yürüteceğiz" sözlerini ekledi.
Müzakereler Başkanı Bowen: 'Jeopolitik açıdan en gergin ortam'
COP31'de Müzakereler Başkanı Chris Bowen, gazetecilere yaptığı açıklamada, görüşmelerde "aşılamaz kırmızı çizgiler" bulunduğunu belirtti.
Delegelerin anlaşmaya varmak için gece boyunca çalışmalarını takdirle karşıladığını söyleyen Bowen, "bu COP'a gelen sürecin, yakın tarihte görülen en karmaşık ve jeopolitik açıdan en gerilimli ortam olduğunu" ifade etti.
Dünya çapında artan aşırı hava olaylarına da değinen Bowen, "İklim değişikliğinin etkilerinin giderek şiddetlenmesi, ki bu durumu fazlasıyla anlıyorum, dinamikleri de değiştirdi" dedi.
Bowen, "Son iki iklim konferansında olduğu gibi geçmişteki COP toplantılarında, tarafların metinlerde yer almasını istediği ancak elde edemediği hususlar, o dönemde yönetilebilir meselelerken, bu kez birer kırmızı çizgi haline geldi" diye ekledi.
İklim aktivistleri: 'Başarısız siyasi liderlik'
World Resources Institute [Dünya Kaynakları Enstitüsü] Başkanı ve CEO'su Ani Dasgupta, ortaya çıkan sonucu "içi boş" ve "başarısız siyasi liderlik" olarak nitelendirdi.
Dasgupta, "Bilimsel verilerin bu denli net olduğu bir dönemde, ülkelerin iklim değişikliğinin temel nedeni olan fosil yakıtlardan bahsetme konusunda dahi uzlaşamamaları kabul edilemez" diye ekledi.
Dünya Doğayı Koruma Vakfı'nın (WWF) küresel iklim ve enerji lideri Manuel Pulgar-Vidal ise hükümetlerin "sorumluluklarını yerine getiremediklerini" belirtti.
Pulgar-Vidal, "Pek çok taraf, fosil yakıtlardan uzaklaşma taahhüdünü nasıl somut eyleme dönüştürecekleri de dahil olmak üzere, en zorlu kararları almaktan bir kez daha kaçındı" dedi.
Power Shift Africa'dan Mohamed Adow, COP31'i "şimdiye kadarki en kötü COP" olarak tanımlayarak, bunun "dünya için bir uyarı niteliğinde olması gerektiğini" ifade etti.
Zengin ülkelerin somut finansal taahhütlerde bulunmamasına atıfta bulunan Adow, "Zengin uluslar ve çevreyi kirleten hükümetler, masaya eli boş gelmeye devam edemezler" dedi.
Guterres 'güçlü fosil yakıt çıkarlarını'nı sorumlu tuttu
BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, COP31'in "kapsamlı bir sonuç üzerinde mutabakata varılamadan sona ermesinden derin hayal kırıklığı duyduğunu" belirtti.
Guterres, "Ancak bu aksaklık gerçekleri değiştirmiyor. Müzakere masasında bir uzlaşma sağlanamamış olabilir fakat bilimsel gerçekler konusunda hiçbir belirsizlik yok" dedi.
"Güçlü fosil yakıt çıkarlarını" hedef alan Guterres, bu grupların "tütün endüstrisinin yöntemlerini" kopyaladığını; bilimi çarpıttıklarını, politikaların hayata geçirilmesini geciktirdiklerini, eylemleri engellediklerini ve insanlar bedel öderken kendilerinin devasa karlar elde ettiklerini ifade etti.
Guterres ayrıca zengin ülkelere, iklim finansmanının "en çok ihtiyaç duyanlara" ulaşmasını sağlama konusundaki "taahhütlerini yerine getirmeleri" çağrısında bulundu.
"Bu sözün arkasına hemen somut tarihler ve sayılar koyun" diyen Guterres, "İnsanların hayatı buna bağlı" uyarısında bulundu.
BM tarihindeki en uzun iklim konferansı
20 Kasım'da sona ermesi planlanan COP31, BM tarihindeki en uzun süren iklim konferansı ünvanını COP25'ten aldı.
Madrid'de 2019 yılında düzenlenen COP25'teki müzakereler, taraflar arasında uzlaşmaya varılabilmesi için iki gün, iki gece uzamıştı.
Antalya'daki konferansta uzatmaların ikinci gününde yayımlanan anlaşma taslağında kırılgan ülkelerin iklim krizine uyum sağlamasını kolaylaştıracak finansman konusunda somut bir sayısal hedeften bahsetmiyor.
Bu Afrika Grubu'nun daha önce tepki verdiği bir konuydu.
Yeni metnin yayımlanmasından sadece birkaç saat önce, AB İklim Komiseri Wopke Hoekstra, bloğun "iklim eylemi açısından ihtiyaç duyulanı elde edememesi durumunda [...] anlaşma olmayacağını" söyledi.
İngiltere'nin baş müzakerecisi ve Enerji Bakanı Miatta Fahnbulleh ise ekibinin hâlâ bir anlaşmaya varmak için çalıştığını söyledi.
COP31 başkanlığı ilk anlaşma taslağını bu hafta başında yayımlamıştı.
Taslakta fosil yakıtlardan aşamalı olarak daha hızlı bir şekilde çıkılması öngörüsü yer alıyordu.
Daha sonra yayımlanan versiyonlarda kömür, petrol ve doğalgazdan hiç bahsedilmemesi tepkilere yol açtı.
Bazı ülkeler müzakereleri terk etme tehdidinde bulundu.
Fosil yakıtların geleceği konusunda derin görüş ayrılıkları yaşayan AB ile Suudi Arabistan, üzerinde uzlaşılabilecek bir metin ortaya çıkarabilmek için 21 Kasım Cumartesi günü son bir kez biraraya getirilerek bir uzlaşma yolu arandı.
Murat Kurum, 22 Kasım Pazar sabahı erken saatlerde delegelere yaptığı açıklamada, endişelerin giderildiğine inandığını söyledi.
Kurum, "Bu kararı dikkatlice incelemenizi rica ediyoruz. Kalan konularda anlaşmaya her zamankinden daha yakınız" dedi.
Müzakereler neden tıkandı?
Suudi Arabistan'ın öncülüğünde fosil yakıt ifadesinin çıkarılması yönünde baskının ardından, Panama, Solomon Adaları, Fildişi Sahili ve AB'den bakanlar, fosil yakıtlardan uzaklaşmaya yönelik bir taahhüdün nihai anlaşmaya yeniden dahil edilmesi için mücadele ediyordu.
Panama Çevre Bakanı Juan Carlos Navarro, "Fosil yakıtlardan hiç söz etmeyen bir COP ya da sonuç kararı kabul edilemez ve biz buna kesinlikle razı olmayacağız" dedi.
Deniz seviyesine yakın bir ada ülkesi olan Tuvalu'nun İklim Bakanı Maina Talia ise gazetecilere, bunun ülkesi için "kırmızı çizgi" olduğunu söyleyerek fosil yakıtların iklim krizinin temel sebebi olduğunu vurguladı.
kabul edilemez olduğunu söyledi.
Fransa Ekolojik Dönüşüm Bakanı Monique Barbut, metinde karbon yakalama, kullanma ve depolama (CCUS) teknolojisine yapılan çeşitli atıfları, diğer ülkelerin petrol ve doğalgaz yakmaya devam etmesi için bir izin olarak yorumladı.
Bu teknolojiler atmosfere salınan karbondioksiti yakalayıp yer altında depolayabilse de, pahalı ve geniş ölçekte uygulanmaları zor.
Barbut, "Dünyanın 1,5 derece ısındığını söyleyip hiçbir şey olmamış gibi yapmaya devam edemeyiz" dedi.



























