YENIDUZEN ADVERTORIAL

Bel fıtığı, sadece bel ağrısından ibaret olmayan, ilerlediği takdirde ciddi nörolojik kayıplara yol açabilen bir hastalıktır. Nörolojik kayıpların en kritik olanlarından biri ise halk arasında düşük ayak olarak bilinen, ayağın yukarı doğru kaldırılamaması durumudur. Genellikle sinir köklerine binen şiddetli baskının bir sonucu olarak ortaya çıkan bu tablo, hastanın yaşam kalitesini doğrudan etkiler. Peki, her bel fıtığı bu riski taşır mı ve bel fıtığı ameliyatı hangi aşamada kaçınılmaz hale gelir?

Düşük ayak sebepleri hakkında hastaların en çok merak ettiği kritik soruları, Maltepe Üniversitesi Hastanesi Beyin, Sinir ve Omurga Cerrahisi uzmanı Dr. Öğretim Üyesi Caner Sarıkaya sizler için yanıtladı.

Düşük Ayak Belirtileri Nelerdir? (Sinir Hasarı Nasıl Anlaşılır?)

Bel fıtığına bağlı gelişen düşük ayak, sinir köklerinin aşırı baskı altında kalarak işlevini yitirmeye başladığının en somut göstergesidir. Genellikle sinsi bir şekilde ilerleyebileceği gibi, ani bir fıtık patlaması sonucu da gelişebilir. Hastalar bu durumu genellikle şu belirtilerle fark eder:

• Yürüme Güçlüğü: Yürürken ayağın uç kısmının yere takılması veya sürünmesi.
• Kas Güçsüzlüğü: Ayağı bilekten yukarıya doğru (kendine çekme hareketi) kaldıramama.
• Topuk Üstünde Duramama: Topuklar üzerinde yürümeye çalışırken dengenin bozulması veya ayağın düşmesi.
• Duyu Kaybı: Ayak sırtında veya parmak aralarında uyuşma ve karıncalanma hissi.

Eğer bu belirtiler ağrıya eşlik ediyorsa, sinir hasarının kalıcı hale gelmemesi için vakit kaybetmeden bir uzmana danışılmalıdır. Bu noktada, sinir üzerindeki mekanik baskıyı kaldırmak amacıyla planlanacak bir bel fıtığı ameliyatı, fonksiyon kaybının geri döndürülmesinde hayati bir rol oynar.

Düşük Ayak Bel Fıtığı mı, Peroneal Sinir Sıkışması mı?

Düşük ayak şikayetiyle başvuran hastalarda en çok karıştırılan iki durum; bel fıtığına bağlı sinir kökü basısı ve diz bölgesindeki peroneal sinir tuzaklanmasıdır. Dr. Öğretim Üyesi Caner Sarıkaya bu ayrımın önemini şöyle açıklıyor: "Ayak bileğini yukarı kaldırma yetisinin kaybı her zaman bel fıtığı kaynaklı olmayabilir. Diz dış yan kısmından geçen peroneal sinirin, bu bölgedeki baskı nedeniyle (örneğin uzun süre bağdaş kurma, alçı uygulamaları veya travmalar) sıkışması da benzer bir tabloya yol açar. Peroneal sinir tuzaklanması, mikrocerrahi yöntemlerle sinirin serbest bırakılması (dekompresyon) sayesinde yüksek başarı oranıyla tedavi edilebilen bir durumdur. Doğru teşhis için hastanın uzman bir cerrah tarafından muayene edilmesi ve EMG (sinir ölçümü) ile fıtık kaynaklı mı, sinir tuzaklanması kaynaklı mı ayrımının yapılması tedavinin başarısı için kritiktir.

Bel Fıtığı Hangi Durumlarda Düşük Ayağa Neden Olur?

Her bel fıtığı vakası da düşük ayak ile sonuçlanmaz. Bu durumun yaşanması için fıtıklaşan diskin, bacağa ve ayağa giden motor sinir liflerine (özellikle L4 ve L5 sinir köklerine) ciddi düzeyde baskı yapması gerekir. Omurganın alt bölgesinde yer alan disklerin dışarı taşması, bu sinir kanallarını daraltarak sinirin iletim hızını yavaşlatır veya tamamen durdurur.

Özellikle şu senaryolarda risk artmaktadır:

• Sekestre (Patlamış) Fıtıklar: Diskin içindeki jelatinöz maddenin dışarı sızarak doğrudan sinir köküne temas etmesi ve kimyasal bir iltihaplanma yaratması.
• Dar Kanal (Spinal Stenoz): Hali hazırda dar olan omurilik kanalında oluşan fıtığın, sinire hareket alanı bırakmaması.
• L4-L5 Seviyesindeki Baskı: Ayak bileğini yukarı kaldıran kasları yöneten L5 siniri, bu seviyedeki fıtıklardan en çok etkilenen bölgedir.

Eğer bu baskı kısa sürede ortadan kaldırılmazsa, sinir hücrelerinde geri dönüşü olmayan hasarlar meydana gelebilir. Bu nedenle, nörolojik muayenede güç kaybı tespit edilen hastalar için bel fıtığı ameliyatı bir seçenekten ziyade, fonksiyonları korumak adına tıbbi bir zorunluluk haline gelir.

Acil Cerrahi Müdahale: Bel Fıtığı Ameliyatı Ne Zaman Şarttır?

Bel fıtığı tedavisinde genellikle ilk seçenek istirahat, ilaç kullanımı veya fizik tedavidir. Ancak düşük ayak tablosu geliştiğinde, tedavi algoritması tamamen değişir. Çünkü motor güç kaybı, sinirin "boğulduğunun" ve artık sinyal iletemediğinin bir alarmıdır.

Tıbbi literatürde aşağıdaki durumlar görüldüğünde vakit kaybetmeden cerrahi müdahale önerilir:

• İlerleyici Güç Kaybı: Ayaktaki güçsüzlüğün saatler veya günler içinde artış göstermesi.
• Cauda Equina Sendromu: Düşük ayağa ek olarak idrar/gaita kaçırma veya cinsel fonksiyon bozukluklarının eşlik etmesi (En acil durumdur).
• Dayanılmaz Ağrı ve Fonksiyon Kaybı: Ameliyatsız yöntemlerin sinir üzerindeki baskıyı hafifletemediği durumlar.

Uzmanlar, düşük ayak gelişmiş bir hastada "altın saatler" olarak adlandırılan ilk 24-48 saat içinde yapılan müdahalelerin, sinirin iyileşme şansını maksimuma çıkardığını vurgulamaktadır. Bu noktada gerçekleştirilen mikrocerrahi yöntemli bir bel fıtığı ameliyatı  sinir kökündeki baskıyı alarak kalıcı felç riskini minimalize etmeyi hedefler.

Ameliyat Sonrası İyileşme Süreci ve Fizik Tedavi

Başarılı bir bel fıtığı ameliyatı, sinir üzerindeki mekanik baskıyı kaldırarak iyileşme sürecinin kapısını aralar. Ancak unutulmamalıdır ki; baskı kalksa bile baskı altında kalan sinirin kendini toparlaması zaman alan biyolojik bir süreçtir. Düşük ayak tablosunun tamamen düzelmesi, sinirin hasar derecesine ve müdahale hızına bağlı olarak değişkenlik gösterir.

İyileşme sürecini hızlandıran temel unsurlar şunlardır:

• Erken Mobilizasyon: Ameliyatın ertesi günü uzman kontrolünde kısa yürüyüşlere başlamak kan dolaşımını artırır.
• Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon: Kasların zayıflamasını (atrofi) önlemek için özel egzersiz programları uygulanmalıdır.
• Nörolojik Takip: Sinir iletiminin geri dönüşü doktor tarafından düzenli aralıklarla test edilir.

Sonuç olarak, bel fıtığına, sinir basısına bağlı gelişen güç kayıplarında karamsarlığa kapılmak yerine, zamanında yapılan bir müdahale ve disiplinli bir rehabilitasyon süreciyle eski sağlığınıza kavuşmanız mümkündür.