“Türkiye'deki arkadaşlarım Kıbrıs ağzıynan konuşurum diye söylediğim hiçbir travmatik şeyi ciddiye almazlar. Adamlara hayatımın en travmatik şeyini söylerim böyle yaparlar bana “Aaa!” Araba basdı beni geçen gün. “Neeee?” “Basdı be!” İçimi açamaycam! Dramatik bir şey anlatırım bir videoda… Gülücüg  yorumları gelir baña çünkü Kıbrıs ağzıynan gonuşurum deye. Ciddiye almazlar beni. O yüzden psikoloğumu bıragdıydım Türkiye’de. İsderim tramvatig anılarımın videolarını annadığım seri yapayım. Yapamaycam. Çünkü insanlara tramvatig gelmeyeceg, komig geleceg! Ne söylesem komik gelir çünkü! “Galbimi gırdın!”  derim. “Gırıldım gardaş” güler. Buna güler” (Dilekemz 2026).

“Dilekemz” isimli Gıprızlı genç bir içerig üreticisi instagram ve youtube hesabından bir reels paylaşdı. Annadıvım Türkiya’da yaşar. “Dilekemz”in vurguladıvı nogdalar çog ilginç geldi baña.

Yaşadıvı deneyimler üzerinden geşmişe dair diggad çekici üş nogda var;

1.Gıprıztürgcasıynan gonuşduvunda yaşadıvı tramvatig olayların bilem ciddiye alınmadıvını…            2.Çegdiyi videolarda tramvatig bişey annadsa bilem Türkiyalıların gülücüg ifadesi bıragdıvını ve ciddiye alınmadıvını…

3.Türkiyalı psikolovunu bıragdıvını…

Yabmag isdedigleri üzerinden geleceye dair diggad çekici bir nogda var;

1.Tramvalarıynan ilgili video çegme arzusu ve bundan gendini ifade ediş biçimi komig geleceg deye vazgeşmesi…

“Dilekemz” isimli Gıprızlı içerig üreticisi duygularını ve düşüncelerini annadırkana aslında hiş da marazlı bir şekilde gendini annadmadı. Tam tersi bunu sankimda çog eylenceli bir şeymiş gibi annaddı. Yani o bütün bu meseleleri annadırkana, izeyici “Dilekemz”in ifade eddiglerine hüzünlenmeg yerine böyüg bir ihdimal güldü. Hadda Türkiyalı takibcileri “ne tatlı konuşuyo ya!” demiş bilem olabilir. Yanni aslımda “Dilekemz” bir tramvasını annadırkana o da gendi gendini karikatürüze eddi.

Sömürgeci ülkeler sömürdüyü tobraglarda yaşayan insannarı veya yaşadıgları düzende egemen olan ednig grub diyer ednig grubları karikatürüze eder. Onnarı egzotigleşdirir. Bu şekilde onnarı süregli olarag aşşalarkana, sömürgeci ve sömürülen arası hiyerarşinin oluşmasını sağlarlar. Merkez ve çevre ilişgisi üzerinden, sömürgeci bu yöntemlernan gendini merkezde konumlandırırkanan, sömürgeleşdirilen da çevre de konumlandırılır. Sömürgecinin sömürüleni karikatürüze edmesi, sömürgecinin sömürülenin üzerinde hegemonya gurmasının da aracıdır. Sömürgecinin sömürüleni karikatürüze edmesi onu insan dışı bir varlıg haline getirereg deyersizleşdirir. Yanni sömürülen ötekileşir. Bu ne anlama gelir? Bu sömürgecinin sömürdüyü tobraglarda varlıvını meşrulaşdırma sürecidir da.

Türkiya’da çeşidli alanlarda, sıradan insannardan dutunda kültür alanına gadar Gıprızlılar süregli olarag gullandıgları Türgca’dan dolayı karikatürüze edilmişdir. Gıprıztürgcası “ne tatlı konuşuyo ya” ya indirgenmiş, Türkiyalılar tarafından şirinleşdirilmişdir. Gıprızlılar dilleriynan şirinleşdirilmişdir. Sadece şirinleşdirilen dilleri olmamışdır. Gendiler da şirinleşdirilmişdir. Çünki dil insandır. Çünki insan dildir. Bunun yanında gündelig hayatın içinde Türkiya’ya giddiglerinde gendilerine Türgca gonuşmalarına ravmen Türkiyalılar “Siz Kıbrıs’ta hangı dilde konuşuyorsunuz?” ya da “Siz Türkçe’yi ne güzel konuşuyorsunuz?” ifadelerine defalarnan maruz galmışlardır. Bazı Gıprızlılar Türkiya’ya giddiglerinde ya da Gıprız’da Türkiyalılarnan gonuşduglarında Gıprıztürgcalarnı terkedib Türkiyalı gibin gonuşurlar. Hadda hayatımın bir döneminde ben da gendimi “düzgün” Türgca gonuşmaya çabalarkana buldum.

Türgler sadece Gıprızlıları karikatürüze edmez tabii. Yıllardır Lazlar, Kürdler ve Arablar da çeşidli vesilelerinan Türgler tarafından karikatürüze edilmişdir. Türglüg ve Türg kültürü Türkiya’da üsd kültür olmuş, gabul görmüş diyer kültürler, diller ve söyleyiş biçimleri aşşaı görülmüşdür. “Temel” fıgraları üzerinden Türkiya’dakı Lazlar şekilden şekile sokulmuşdur. Türgcaleri yerden yere vurulmuşdur.

Çog ilgincdir. Biz bu bakış açısını beyaz adam merkezli bir siyasetin ürünü olarag gördüg. Beyaz adam beyaz adam olmayannarı çeşidli vesilelerle karikatürüze edmiş onnarı mizahi bir obje haline getirmişdir. Üsd kültürü ancag ve ancag beyaz adam temsil edebilirdi. Uygarlıg ancag ve ancag beyaz adam üzerinden temsil edilebilirdi. Edward Said batının dovuyu tanımlasını dovuluların gendilerine batılıların gözünden bagmasını ve aralarındakı hegemonig ilişgiyi “oryantalizm” üzerinden açıglar.

Türkiya’dakı bu üsd kültür annayışı Kemalizm üzerinden gelişmişdir. “Beyaz Türgler” dediyimiz Kemalisd çevreler yıllarca toblumun en üsd katında konumlanmış, geri galan diyer kesimleri karikatürüze edmiş, aşşalamışdır. Gıprızlılar’ın bir kısmı da yeşil çam filmleri üzerinden bu “Beyaz Türglere” hayran galmışlardır. Onnar da “Beyaz Türg” olma arzusu içüne girmişlerdi. Onunçün Kemalisd figrin cemaatımızın içünde güşlü kökleri vardır. Erdoğan öncesi sömürgecilig ilişgilernin bir sonucudur Türgca gonuşan Gıprızlıların Beyaz Türglere hayranlıvı. Beyaz Türgler gendilerini merkeze gonumandırmışdır. Deyerleri, yargıları gendiler belirlemişdir. Gendi kültür annayışlarnı üsd kültür olarag tanımlamışlar gendilernin dışında galan kültürleri da aşşa ve uygarlaşmamış olarag tanımlamışlardır. AKP ve Türkiya’dakı siyasal İslamcılar “Beyaz Türg” tanımını geşdiyimiz 20 yılda ald üsd edmiş, Kemalisdleri tasviye edib gendilerini, gendilernin yaşam biçimini, kültür annayışını “Beyaz Türg” kavramının merkezine oturdmaya çalışmışdır. Bunu da başarmışdırlar.

Dilekemz isimli gullanıcının ifade eddigleri beni bazı konularda düşünmeye yöneldmişdir. Onun öne çıkardıvı nogdalardan yola çıkarag başga suvaller sormaya çalışacam.

1.Neçün Gıprıztürgcasıynan gonuşduvumuzda tramvalarmız bilem Türkiyalılar tarafından ciddiye alınmaz?

2.Gıprıztürgcası sevginin, aşgın, hüznün, tramvaların Türgcası neçün olamaz?

3.Neçün ciddiye alınmag içün Türkiyalı gibin gonuşmag zorundayıg?

4.Neçün ciddiye alınmanın dili İstanbul Türgcasıdır?

5.Biz da ciddiye alınmag içün Gıprıztürgcasıynan yazmayıg?

6.Gıprıztürgcasıynan gonuşan bir Gıprızlı Türkiya'da var olmag içün neçün gendini inkar eder? Gendini inkar edmeden Türglüg sözleşmesinin içünde yer alamazlar?

7.Gıprıztürgcası tramvalarnızı, düşüncelernizi, duygularnızı annadmag içün, neçün bir iletişim dili olamaz?

8.İnsan olarag gabul görmeg içün, özne olarag saygı duyulmag içün garasakal gibin gonuşmag zorundayıg? Neçün gonuşmag zorundayıg? Hangi ekonomig ve politig ilişgiler bize bunu dayadır?  

Bu suvallerin cevabları elbedda vardır. Bu suvallerin cevabları sömürgeci ve sömürülen arasında gurulan ekonomig, kültürel, siyasal ilişgide saglıdır. Bazan suvalin gendisi cevabdır. Gendi gendime sorduvum suvaller da vardır. Ben Gıprıztürgcası’nda aşıg oldum. Gıprıztürgcasında aşgımı dile getirdim. Gıprıztürgcasında aşgım anlama geldi. Gıprıztürgcasında aşgım anlamlı hale geldi. Aşgımı yazarkana gendimi ısdandard türgcada ifade eddim. Gıprıztürgcasında olan aşgımı, Türk Dil Kurumu’nun ısdandardlarnı belirlediyi bir ifade biçimine gendi gendimi sıkışdırdım. Türk Dil Kurumu’nun isdediyi forma girereg aşgımı annadım şiirlerimde. Gendi gendime sorduvum suval şu; Gıbrıstürgcasında yaşadıvım aşgı neçün yazarkana gendimi çeviririm? Gıprıztürgcasında yaşadıvım aşgı dile getirirkana, Türg ulus devletinin çog önemli bir kurumu olan, Türk ulusunun inşa sürecinin çog önemli bir aparatı olan Türk Dil Kurumunun belirlediyi ısdandarlarda, formda ve biçimde neçün gendimi ifade edmeg zorundayım? Gıprıztürgcasında aşg yaşanır amma aşg yazılı hale gelirkana yani metine geçerkana neçün Gıprızlı olma özelliglerni gaybeder? Benim Gıprıztürgcasında yaşadıvım aşgı medne geçireceyim zaman bunu kim hangı zihniyed hangı hagla yasaglayabilir?

Genelde insan özelde Gıprızlılar siyasi, kültürel ve ekonomig gücü elinde tutannarın belirlediyi şekillerde yaşamag zorunda deyildirler. Gıprızlılar özneleşmeg içün Türkiyalılaşmag zorunda deyildirler. Gıprızlı edebiyadçılar, müzisyenler, siyasedciler, medya çalışanları özne olmag içün, İstanbul veya Angara’da gabul görmeg içün Türkiyalı gibin gonuşmag zorunda deyildirler. Gıprızlılar var olmag içün gendi gendilerini inkar edmeg zorunda deyildirler. İnsan yeryüzünün en tutsag ve en özgür varlıvı olan insan beyaz adamın veya beyaz adamı taglid eden Türglerin belirlediyi uygarlıg annayışının içünde habsolmag zorunda deyildir. Gıprıztürgcası Gufi dilidir. Yabanidir. Zehirlidir. Gıprızlıdır. Dokunmazsañız gendine ısırmaz sizi. Eved Gıprıstürgcası Gufi dilidir. Gıprızlılar da siziñ ısdandardlarñıza uymayan Gufilerdir. Onnar da Gufi dilinde gonuşurlar, Gufi dilinde yazmalıdırlar. Saygı duyulmag isdersañız ilg önce siz gendi gendiñizi inkar edmeycegsiñiz.  Sevgili Dilek, deyemediñ gendilere eşşeg tebsiñ hebsiñizi!         

Not: 1.Gufi’nin fotoğrafı Taşkent Dova Parkı’nın facebook hesabından alınmışdır.

        2. Yazının seslendirilmiş hali; https://youtu.be/px9gmCJMIbE

Gaynag

Dilek Emz. "Kıbrıs ağzının komik duyulması". 21 Ocag 2026. Youtube Video. 36sn. https://www.youtube.com/shorts/Hpe_iQKdc2