KKTC’de enflasyon artık kronik bir sorun haline geldi. Hayatın tüm alanlarındaki mal ve hizmetlerde yaşanılan pahalılık, toplumun geniş kesimlerinin geçimini oldukça zorlaştırıyor.

Market raflarında aynı ürünün farklı fiyatlara satılabildiği bir ülkede, serbest piyasa sağlıklı çalışıyor denmez. Etkin ve sürekli denetim olmadan, fırsatçılıkla mücadele edilmeden fiyat istikrarı sağlanamaz. Denetim, sadece ceza kesmek değildir, ayrıca şeffaflık ve güven ortamı yaratmaktır.

Fiyatlar maliyet artışı olmadan da yükseliyorsa, burada piyasa bozukluğu var demektir. Etkin bir fiyat izleme sistemi, düzenli denetim ve caydırıcı cezalar olmadan enflasyonla mücadele sadece söylemde kalır.

Bütün bu sorunlara rağmen, enflasyon, Hükümet tarafından dışarıdan gelen, bizim müdahale edemeyeceğimiz bir konu olarak algılanıyor.  Oysa, bizim ülkede, enflasyon, büyük ölçüde yönetilemeyen bir sürecin sonucudur.

Mevcut hükümetin 4 yıllık süresinde enflasyonla mücadele edilmedi. Son 4 yılda , 2022 den başlayarak, sırasıyla, yüzde 94,5, yüzde 83,6, yüzde 53,3 ve yüzde 39,5 enflasyon oranlarıyla karşılaştık. Bu enflasyon oranları ile, Avrupa’da birinciyiz.

TL’nin değer kaybı ve kur artışlarının fiyatlara yansıması kaçınılmazdır. Ancak, mesele sadece kur değil; ülkedeki denetimsizlik, plansızlık ve siyasi tercihlerdir. Halkın en büyük sorunu geçim derdi olduğu halde, Hükümet, hayatın ucuzlaması için acil önlemler almamaktadır.

Enflasyonla mücadelede, sürekli denetim olmadan piyasa disipline edilemez. Başta Marketler olmak üzere, temel tüketim ürünleri ve diğer mal ve hizmetlerdeki fiyat artışlarının maliyetle uyumlu olup olmadığı etkin biçimde izlenmelidir.

Fırsatçılık yapanlara uygulanacak ceza, sembolik değil, caydırıcı olmalıdır. Yoksa, fahiş zamlar ve pahalılık önlenememektedir. Böyle durumda da, serbest piyasa ekonomisi, dar gelirlilerin ezildiği bir sisteme dönüşür.

Devlet Bütçesinden yapılan verimsiz harcamalar, popülist istihdam politikaları ve bütçe disiplinsizliğinin bedelini doğrudan halk ödemektedir. Devlet tasarruf etmeden, kendi harcamalarını disipline  etmeden, enflasyonla mücadele inandırıcı olamaz. Sadece halktan fedakârlık bekleyen bir anlayış, başarılı olamaz.

Vergi politikaları da, enflasyonla  mücadelede önemli bir kilometre taşıdır. Dolaylı vergilere aşırı yüklenmek, enflasyonu fırlatmaktadır. Maalesef, bizim ülkemizde bu durum söz konusudur. KDV, fonlar, resim ve  harçlar, bütçe içinde çok fazla yer tutmaktadır.

Temel tüketim maddelerinde KDV ve fon yükünün azaltılması, dar gelirlilerin korunması ve kazanç üzerinden alınan Gelir ve Kurumlar vergilerinin yeterli miktarda ve adil şekilde toplanması şarttır.

Enflasyonla mücadele, sadece mal ve hizmetlere zam yapmamak değildir. Bu iş; kararlılık, planlama ve siyasi cesaret ister. KKTC’de hükümetin atabileceği adımlar vardır, fakat çoğu ya ertelenir ya da yarım bırakılır.

Devlet tasarruf etmeden enflasyon düşmez. Verimsiz kamu harcamaları kısılmalı, popülist istihdam politikalarına son verilmeli ve Kamu ihaleleri şeffaf hale getirilmelidir.

Tarımda, hayvancılıkta ve imalat sanayinde üreticiler verimli teşviklerle desteklenmelidir. Teşvikler, üretimi artıran ve süreklilik sağlayan bir anlayışla verilmelidir. Yerli üretimin gelişmesi, fiyat istikrarının sağlanmasına da katkı yapacaktır.

Bu bağlamda, Tarım, hayvancılık ve imalat sanayinde  girdi maliyetleri düşürülmeli, üreticiye uzun vadeli, düşük faizli krediler, hibeler sağlanmalı ve İthalat politikası, yerli üretime zarar vermeyecek şekilde düzenlenmelidir.

Enflasyonla mücadelede önemli bir sorun da,  kayıt dışı ekonomidir. Kayıt dışı faaliyet gösterip, vergi vermeyenler, rekabeti bozmakta ve pahalılığı tetiklemektedir. Kayıt dışı ile mücadelede, Vergi denetimleri artırılmalı ve Dijital kayıt ve faturalandırma yaygınlaştırılmalıdır.

Enflasyon, ayrıca psikolojik bir sorundur da, hükümet, tutarsız kararlar almamalı, sık sık kural değiştirmemeli, net bir yol haritası açıklamalı ve piyasaya güven vermelidir.

Bir ülkede, Devlete, piyasaya ve geleceğe güven yoksa herkes kendi kendini korumaya çalışır, bu da fiyatları yukarı iter. Güven ise tutarlılıkla, öngörülebilirlikle ve samimiyetle inşa edilir.

Son tahlilde, KKTC’de enflasyonla mücadele, hem  teknik hem de politik bir konudur. Kararlılık, tutarlılık ve cesaret ister. Enflasyon, yanlış politikaların sonucudur ama doğru tercih ve icraatlarla düşürülebilir. Esas mesele, bu adımları atacak, sorumluluk alacak bir Hükümet’ in eksikliğidir.