Geçtiğimiz Salı günü, Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman tarafından bir daha görüşülmek üzere Meclis’e geri gönderilen ve karma oyun kaldırılmasını öngören Seçim ve Halkoylaması (Değişiklik No:2) Yasası’nı Meclis yeniden görüştü.

Olağanüstü toplanan Meclis Genel Kurulu’nda yeniden görüşülen Seçim ve Halkoylaması Yasası, hükümete ve YDP’ye mensup vekillerin oyları sonucu Meclis’ten geçti.

Bahse konu yasasının Meclis’ten geçmesiyle birlikte, seçimlerde uygulanan karma oy da kaldırılmış oldu. Yasa, Resmi Gazete’de yayımlanmasının ardından yürürlüğe girecek.

Hatırlanacağı üzere, Cumhurbaşkanı, özellikle yasal düzenlemenin seçime çok az bir süre yapılması  gerekçesiyle, yasayı  Meclis’e geri göndermişti.

Karma oyun en önemli amacı, farklı partilerden bilgili, donanımlı ve güvenilir kişilere oy vererek, seçilmelerini sağlamaktı.Fakat, bu konuda suistimaller olmuş, listeler hazırlanmış  ve bu işten para kazanan kişiler türemişti.

Ayrıca, seçim sisteminin ülke geneline yayılması ile, oy kullanmada yaşanan sorunlardan dolayı, geçen seçimlerde de çok sayıda karma oy, yanlış kullanımdan dolayı geçersiz sayılmıştı.

Böylece, KKTC'de seçim sisteminin uzun yıllardır tartışılan konularından biri olan karma oy sistemi tarihe karıştı.

Meclis'te kabul edilen düzenlemeyle seçmen artık farklı siyasi partilerin adaylarını tercih edemeyecek. Ancak, parti içindeki adaylar arasında tercih yapma hakkı devam edecek.

Karma oyun kaldırılmasının en önemli etkilerinden biri, seçim sistemini seçmen açısından daha sade ve anlaşılır bir hale getirebilmesidir. Seçmen öncelikle bir siyasi partiye yönelecek, ardından o parti içerisindeki adaylar arasında tercih yapabilecek.

Madalyonun diğer yüzüne de bakacak olursak, karma oy, seçmene  farklı partilerin adaylarını da seçme hakkı veriyordu. Yeni sistem bu esnekliği ortadan kaldırıyor.

Karma oy, farklı aday tercihlerine daha geniş bir alan açıyordu. Yeni sistem ise parti tercihini daha fazla öne çıkarıyor.

KKTC gibi küçük bir toplumda aday ile seçmen arasındaki kişisel ilişkinin de önemli olduğunu unutmamak gerekiyor. Seçmen bazen parti programından çok, tanıdığına ve güvendiği adaya göre karar verebiliyordu. Karma oyun kaldırılması, bu bireysel tercihin sınırlarını daralttı.

Belki de, karma oy sisteminin siyasi partilerin kurumsal yapısını  zayıflattığını ve parti disiplinini bozduğunu düşünenler açısından bu yasal değişiklik, siyasetin daha kurumsal hale gelmesini sağlayabilir.

Önemli olan bir husus da, seçim kurallarının ve değişikliklerinin şeffaf, öngörülebilir ve mümkün olduğunca geniş bir toplumsal uzlaşıyla, tartışarak ve seçimden çok önce  belirlenmesidir. Zira, seçim yasaları sadece bugünün siyasi ihtiyaçlarına göre değil, gelecekte de adil ve güvenilir bir seçim ortamı sağlayacak şekilde düşünülmelidir.

Öte yandan, iki seçimin ayni gün yapılması, Halkın, aynı gün içerisinde milletvekili seçimleri, belediye başkanlığı seçimleri, belediye meclisi seçimleri, muhtarlık ve aza seçimleri  için oy kullanması, hem vakit alacak, hem de oy vermede hatalara yol açabilecektir.

Bu bağlamda, çok sayıda aday, farklı pusulalar, insanlarımızın hata yapmasını artıracaktır. Ayrıca, oy verme ve sayım süreleri de uzayacaktır. Birden fazla pusulanın kullanılması, sandık kurullarının iş yükünü artırıp, sayımların uzamasını, sonuçların gecikmesini ve itirazların artması ihtimalini de getirebilecektir.

Cumhuriyet Meclisi’nde yeniden kabul edilen ve karma oy uygulamasını milletvekilliği ve belediye meclis üyeliği seçimlerinde kaldıran düzenleme yargıya taşınıyor. Lapta-Alsancak-Çamlıbel (LAÇ) Belediye Başkanı Fırat Ataser, düzenlemeye karşı Anayasa Mahkemesi’ne başvuracaklarını açıkladı. Bakalım, bu konuda mahkeme ne karar verecek..

Netice itibarıyle, karma oyun kaldırılmasının etkilerinin zaman içinde görereceğiz. Partiler güçlenecek mi? Aday-seçmen ilişkisi nasıl değişecek? Seçmenin tercih alanı nereye yönelecek ?

Bütün bu soruların cevabını, karma oyun kaldırılmasının, sandık sonuçlarını nasıl etkileyeceğini, seçime katılımı azaltıp, azaltmayacağını seçim günü hep birlikte göreceğiz. Çünkü, seçim sistemi ne kadar değişirse değişsin, demokrasinin temel unsuru,  bilinçli seçmen ve özgür iradedir.