BM Genel Sekreteri (BMGS) Guterres'in 27-29 Temmuz tarihlerinde Kıbrıs'a yaptığı ziyaret, uzun süredir aktif olmayan Kıbrıs konusunda yeni bir hareketlilik yarattı. Bu durum, Birleşmiş Milletler’in çözüm sürecine yönelik ilgisinin ve kararlılığının sürdüğünü gösteriyor.

Guterres, Kıbrıslı Türk ve Rum liderlerle ayrı ayrı makamlarında görüşmeler yaptı ve daha sonra ara bölgede liderlerle ortak bir görüşme daha gerçekleştirdi. Genel Sekreter’in yaptığı bir açıklama da, oldukça dikkat çekiciydi.

Genel Sekreter’in, Doğu Akdeniz’de büyüyen jeopolitik gerilimlerin ve çözümsüzlüğün, Kıbrıs’ı bölgesel risklere karşı daha kırılgan hale getirebileceğine ilişkin değerlendirmeleri önemlidir.

Özellikle güvenlik, enerji ve dış politika alanlarında ki eylemler ve söylemler, çözüm vizyonunu olumsuz etkilememeli ve Kıbrıs’ı sıcak çatışma  riskine  atmamalıdır.

Bölgemizdeki savaş, yakın coğrafyamızdaki güvenlik kaygılarını da artırmıştır. Kıbrıs sorununun çözümü, hem ülkemizin, hem de bölgemizin barış ve istikrarı açısından son derece önemlidir.

Bu bağlamda, Güney Kıbrıs'ın son dönemdeki silahlanma faaliyetleri de, adadaki güvenlik risklerini ve endişeleri artırmaktadır.

BM Genel Sekreteri Guterres, liderler zirvesinin  ardından yaptığı basın açıklamasında, her iki tarafın ve garantör devletlerin, gerekli hazırlıkların yapılması koşuluyla 5+1 formatındaki bir toplantıya geçilmesi konusunda mutabakata vardığını açıkladı.

Guterres, bu hazırlıkların da,  güven yaratıcı önlemler, metodoloji ve içerik konularına ilişkin olduğunu belirtti. Sonuç vermeyen yeni 5+1 toplantıları yapmak istemediklerini, çözüme giden yolu açacak, sonuç odaklı, başarılı bir 5+1 toplantısı gerçekleştirmek istediklerini de ekledi.

Gutterres’in bu açıklamaları, Cumhurbaşkanı Erhürman’ın göreve geldiği günden bu yana seslendirdiği, sonuç odaklı, takvimli görüşme süreci ve somut ilerleme yöntemi ile de paralellik göstermektedir.

Genel Sekreter'in Kıbrıs'a gerçekleştirdiği temaslar öncesinde belirsiz olan (5+1) konferansın düzenlenmesi konusunda tüm tarafların uzlaşması önemli bir gelişmedir. BM Genel Sekreteri, müzakereleri yeniden başlatmak için ortaya büyük çaba koymuştur.

Taraflar arasında güvenin güçlendirilmesinin önemine vurgu yapan Guterres, Güven yaratıcı önlemler ve liderleri bu noktada yoğunlaştırmak anlamında çağrıda bulundu. Ayrıca, gelinen aşamada, BM Genel Sekreteri'nin garantör ülkelerle  temas halinde süreci yürüttüğünü ve garantör ülkelerin desteğine güvendiğini de anlıyoruz. Garantör ülkelerin, süreçte çok etkili olduğu bir gerçekliktir.

Guterres, güvenin yeniden inşası ve  tüm vatandaşların hayatını olumlu etkileyebilmesi için, güven yaratıcı önlemlerin uygulanabilir hale getirilmesi gerektiğini de ön plana çıkardı.

Elbette ki, Güven Yaratıcı Önlemler, kapsamlı çözümün yerine geçmese de, toplumlar arasındaki güvenin yeniden inşası ve günlük yaşamı kolaylaştıracak işlerin gerçekleştirilmesi için son derece önemlidir.

BM, Crans Montana'da kesintiye uğrayan görüşmelerin ve müzakerelerin yeniden başlamasına zemin hazırlamak istiyor.Müzakereler sıfırdan başlamayacak ve daha önceki Müzakerelerde uzlaşılan konular korunacak ve kullanılacaktır.Bu konu, Cumhurbaşkanı Erhürman’ ın 4 maddelik metodolojisinde de mevcuttu.

Guterres'in heyeti ile birlikte, her iki toplum lideri ile makamlarında görüşmesi, BM’ nin, her iki toplum liderini eşit bir konumda gördüğünü göstermektedir.

Guterres’in açıklamalarında, Güven Yaratıcı Önlemler (GYÖ) ve metodoloji konularının, görüşmelerin merkezinde yer aldığını gördük. CB Erhürman da, eğer müzakere masası kurulacaksa, GYÖ konusunda olumlu adımların atılması gerektiğini hep savunmaktadır.

CB Erhürman, en başından beri, sonuç odaklı, sonuç vereceği güvence altına alınmış 5+1 toplantı ve müzakere istediğini söylemektedir. Guterres'in de, başarılı ve çözüme gidecek yolu açacak bir 5+1 toplantısı istediğini, yani sonuç odaklılığı vurgulaması önemli bir husustur.

Görüşmeler sırasında mülkiyet meselesinin de gündeme geldiğini, CB Erhürman’ın açıklamalarından öğrendik. Mülkiyet konusunda tutuklamalar veya kişilere göz dağı, baskı yapılması güven ortamına zarar vermektedir.

Bu konunun genel sekretere doğrudan aktarılması çok doğrudur. Mülkiyet  konusu, Taşınmaz Mal Komisyonu çerçevesinde ve kapsamlı görüşmelerde değerlendirilmelidir.

Karma evliliklerden doğan çocukların vatandaşlık hakları, doğrudan ticaret tüzüğünün uygulamaya geçmemesi, yeşil hat tüzüğündeki sıkıntıların ve spor alanındaki izolasyonların da, toplantılarda ele alınması yerinde olmuştur.

Kıbrıs'ta kalıcı barış, taraflardan birinin tezlerini diğerine kabul ettirmesiyle değil; birbirlerinin hassasiyetlerinin anlamaya yönelik, adadaki iki halkın siyasi eşitliğini esas alan, güvenlik kaygılarını gözeten ve karşılıklı saygıya dayalı bir anlayışla mümkün olabilir.

Sonuç olarak, Guterres'in ziyaretinden çok fazla somut adımlar çıkmasa da, en azından 5 artı 1’e gidebilecek bir çerçeve oluşmuştur. Her şeye rağmen, tarihi belirlenmemiş olsa da, 5+1 toplantısı yapılacağı yönünde BM’nin  net olarak irade ortaya koyması önemli bir aşamadır.BM Genel Sekreteri Guterres'in görev süresi dolmadan 5+1 toplantısının yapılması, güçlü bir olasılık olarak karşımızda durmaktadır.