KKTC'deki yüksek enflasyonun içsel ve dışsal etkenleri nelerdir? Bunlara odaklanıp kararlılık gösterip düzeltmedikçe aşağıda 3 ana başlıkta belirttiğim sorunlara çözüm bulunması üzgünüm ama zor olmanın ötesinde imkansıza yakındır. (Dönemsel iyileşmeler olabilir ama kalıcı olmaz)

 ENFLASYONUN KAMU MALİYESİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ:

BÜTÇE DİSİPLİNİ BOZULUR: Harcamalar nominal olarak artarken gelirler enflasyona uyum sağlayamaz, bütçe açıkları büyür.

BORÇLANMA MALİYETLERİ YÜKSELİR: Devletin çıktığı DİBS İhalelerine talep azalır, faiz oranları yükselir.

Hali hazırda KKTC'de olduğu gibi esasen ana görevi REEL SEKTÖRÜ desteklemek olan Kalkınma bankası ve Kredi Garanti Fonu gibi kaynakların kullanılması yoluna gidilir.

VERGİ GELİRLERİNDE DALGALANMA: Enflasyon vergi matrahlarını şişirir, ancak reel gelirler düşer; KKTC'de ise bilindiği üzere 2026 yılında kamunun finansman ihtiyacı nedeniyle daha fazla vergi alınsın diye matrahlar sabit bırakıldı. Ama bu noktada vergi adaletsizliği oluştu. Çok düşük gelire sahip olan kişiler bile en üst vergi dilimine yani %37'den gelir vergisi öder durumuna düştü. vergi tahsilatı istikrarsız hale gelir.

MAAŞ NİTELİKLİ TRANSFER HARCAMALARI ARTAR: Emekli maaşları, sosyal yardımlar ve kamu çalışanı ücretleri enflasyona endekslenir, bütçe yükü ağırlaşır. Kamunun da almış olduğu mal/hizmet fiyatlar arttığı için giderleri artar.

 ENFLASYONUN KAYIT DIŞI EKONOMİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ:

VERGİ KAÇAKÇILIĞI ARTAR: Yüksek enflasyon dönemlerinde işletmeler fatura kesmekten kaçınır, kayıt dışı işlemler artar. KKTC örneğinde Dahili KDV ile Limanlardan ithalde alınan KDV gelirlerindeki dengesizlik ile 2025 yılında banka dışı işletmelerden alınan Kurumlar Vergisinin 2024 Yılındaki %53,29 enflasyon ve %8,5 GSYİH büyümesine rağmen 2024 yılı Kurumlar Vergisi tahsilatının daha az olması en bariz ve can alıcı örneklerdir.

NAKİT EKONOMİSİ GÜÇLENİR: Paranın değer kaybı nedeniyle insanlar nakit ve alternatif ödeme yöntemlerine yönelir.

İSTATİSTİKSEL GÜVENİLİRLİK ZAYIFLAR: Resmi veriler ile gerçek piyasa fiyatları arasındaki fark büyür, politika yapıcıların doğru karar alması zorlaşır.

KAYITLI SEKTÖRDEN KAYIT DIŞINA KAYIŞ: Vergi ve maliyet baskısı altında kalan işletmeler kayıt dışına geçerek mali yüklerden kaçmaya çalışır.

KKTC'ye özgü olarak kamunun artan finansman ihtiyacı nedeniyle sürekli mali aflar çıkarılır ki tabii bu da VERGİDE ADALETSİZLİĞİ vergisini layıkıyla ödeyen gerçek/tüzel kişilere yönelik yapılan en büyük adeletsizlik olur.

 ENFLASYONUN REEL SEKTÖR ÜZERİNDEKİ OLUMSUZ ETKİLERİ:

MALİYETLER ARTAR: Enerji, hammadde ve işçilik maliyetleri yükselir; üretim maliyetleri kontrol edilemez hale gelir. Bu nedenle işletmeler özellikle satmış oldukları mallara önden yüklemeli fiyat artışları yapar. Yüksek enflasyon nedeniyle mevduat faizleri de yükseldiği için paranın maliyetini de malın üzerine ekler.

YATIRIMLAR ERTELENİR: Uzun vadeli planlama yapılamaz, belirsizlik nedeniyle yatırım iştahı azalır.

FİNANSMAN ZORLUKLARI: Banka kredilerinde faizler yükselir, işletmelerin finansmana erişimi zorlaşır. KKTC'de daha da ileri gidilip reel sektörün finansmana erişimini ve maliyetini düşürmek için kurulan Kalkınma Bankası ve Kredi Garanti Fonu'na bile kamu kendi finansman ihtiyacını sağlayabilmek için müdahale eder.

ÜRETİM ve İSTİHDAM AZALIR: Şirketler küçülmeye gider, işsizlik artar. Çünkü tabiri caizse işletmeler risk alıp yatırım yapıp üretim yapmak yerine paradan para kazanma yoluna gidip parasını farklı enstrümanlara yatırır üretimden uzaklaşır

REKABET GÜCÜ ZAYIFLAR: İhracat maliyetleri yükselir, uluslararası pazarlarda rekabet gücü düşer.

ANA BAŞLIKLARIMIZI 1'er CÜMLEYLE ÖZETLERSEK:

Kamu maliyesinde borç yükü ve bütçe açıkları artar.

Kayıt dışı ekonomide vergiden kaçış ve istatistiksel bozulma görülür.

Reel sektörde ise maliyet baskısı, yatırım ertelemesi ve işsizlik öne çıkar.

SON SÖZ: KARAR ÜLKEYİ YÖNETEN ve YÖNETMEYE TALİP OLANLARIN. ENFLASYONU ÇÖZMEDEN DİBİ GÖRMÜŞ OLAN KAMU MALİYESİYLE REEL SEKTÖRÜ ve KAYIT DIŞILIĞI ÇÖZEBİLİR MİYİZ!