KKTC Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanan, 2027-2029 Dönemi Orta Vadeli Mali Planı, Temmuz ayı başında resmi gazetede yayınlandı. Bu planın, önümüzdeki üç yılda kamu maliyesine yön verecek bir politika  belgesi olması gerekiyor.

Planın; bütçe açığının azaltılması, vergi gelirlerinin artırılması, kayıt dışı ekonomiyle mücadele, elektronik denetim altyapısının güçlendirilmesi, kamu harcamalarının etkinleştirilmesi ve dijital mali yönetim sistemlerinin yaygınlaştırılması üzerine kurulduğunu görüyoruz.

Planda, mali disiplini korumak ve kamu kaynaklarının etkin kullanımını sağlayarak ekonomik büyümeyi destekleyen bir mali çerçeve oluşturmak, enflasyonun düşürülmesi, ekonomik büyüme, istihdamın desteklenmesi ve gelir dağılımının iyileştirilmesi amaçlanmaktadır.

Mali Planın odak noktası mali disiplin olması şarttır. Son yıllarda, artan kamu harcamaları, yüksek enflasyon ve bütçe üzerindeki baskılar dikkate alındığında, kamu maliyesinin daha sürdürülebilir bir yapıya kavuşturulması ana hedef olmalıdır.

Bu doğrultuda bütçe açığının kademeli olarak azaltılması, kamu gelirlerinin artırılması ve giderlerin verimli kullanılması temel hedefler olmalıdır.

Elektronik tebligat, e-fatura, dijital tahsilat sistemleri ve veri temelli denetim mekanizmalarının yaygınlaştırılmasıyla, hem vergi uyumunun artırılması hem de kamu gelirlerinin daha sağlıklı bir yapıya kavuşturulması amaçlanıyor.

Temel yaklaşım, vergi oranlarını artırmaktan çok, mevcut vergi potansiyelinin daha etkin tahsil edilmesine odaklanmak olmalıdır.

Harcama politikası ise,  verimli harcamayı esas almalıdır. Performans esaslı bütçeleme, yatırım önceliklendirmesi ve kamu kaynaklarının etkin kullanımı temel ilkeler olmalıdır.

Cari harcamaların kontrol altında tutulması, buna karşılık üretken yatırımlara daha fazla kaynak ayrılması ve  böylece kamu bütçesinin ekonomik büyümeyi destekleyen bir araç hâline gelmesi amaçlanmalıdır.

Mali plandaki öne çıkan başlıklarından biri de enerjidir. Özellikle, KIB-TEK'in mali yapısının güçlendirilmesi, enerji fiyatlarının maliyet esaslı bir anlayışla yeniden değerlendirilmesi ve sübvansiyonların kamu maliyesi üzerindeki yükünün azaltılması öngörülüyor. Bakalım, enerji sübvansiyonları konusunda, sektörlerin reaksiyonu ne olacaktır.

Oysa,  KIBTEK, özellikle son 4 yıldır siyasetin kurbanı olmuş, profesyonel uzmanlar tarafından yönetilmemiş, yatırım ve bakım konularında sorunlar yaşamış, ihalesiz yakıt alımları ile anılmıştır. 

Dijital kamu mali yönetimi, önemli bir konudur. Kamu gelirlerinin izlenmesi, bütçe uygulamaları ve denetim mekanizmalarının dijital altyapıyla desteklenmesi elzemdir. Dijital  dönüşüm, yalnızca verimliliği artırmayacak, şeffaflığı ve hesap verebilirliği de  güçlendirecektir.

Mali disiplin, siyasi kararlılık, kurumsal kapasite ve toplumsal destekle hayata geçirilebilir. Vergi reformlarının etkin uygulanması, kayıt dışılıkla mücadelede somut sonuçlar alınması ve kamu harcamalarında gerçek anlamda önceliklendirme yapılması, planın başarısını belirler.

2024 yılında hazırlanan mali planda, bütçe açığının kademeli olarak düşmesi, 2026 mali yılı sonu itibari ile denk bütçeye ulaşılması ve 2027 yılında da merkezi devlet bütçesinde artıya geçilmesi hedefleniyordu.

Ancak, bu yılki mali planda, 2026 yılı bütçesi için  yaklaşık 25 milyar, 2027 yılı bütçesi için de yaklaşık 25,7 milyar TL açık öngörülmektedir. Önceki mali planda, konulan hedeflerin, yapılan icraatlarla gerçekleşmediğini, yani Hükümet’in başarısız olduğunu söyleyebiliriz.

2024 yılı GSYİH büyümesi yüzde 8,5, işsizlik oranı da yüzde 4,9 olarak gerçekleşmişti. 2027 yılı için ise,  büyüme oranı yüzde 5 ile düşüş göstermekte, işsizlik oranı ise yüzde 5 ile artış  olarak hedeflenmektedir. Demek ki, önümüzdeki dönemde ekonomik aktivitede yavaşlama beklenmektedir.

Mali planda, yıl sonu enflasyon oranının 2027’de yüzde 26,7, 2028’de yüzde 22,2, 2029’da ise yüzde 20 düzeyinde gerçekleşmesi öngörüldü. Şu anda yıllık enflasyonun yüzde 38,5 düzeyinde olduğunu düşünürsek, 2027’ de  yüzde 26  düzeylerine gerilemesi iyimser bir tahmin olarak görülmektedir.

Kamuda israfın azaltılması, tasarruf tedbirlerinin uygulanması, kayıt dışı ekonomi ile mücadele ve bütçe hedefleri, özellikle son 4 yıldır, bu hükümet döneminde gerçekleşmemektedir. Bütçe için, gerçekçi olmayan hedefleri olan bir mali plan yapılması, ülkemizin  ekonomik ve mali  yönde önünü görebilmesi için yeterli değildir.

Netice itibarıyla, 2027–2029 Orta Vadeli Mali Planı, kamu maliyesinde daha sürdürülebilir, daha şeffaf ve daha etkin bir yönetim anlayışını hedefleyen bir çerçeve olmalıdır. Ekonomik istikrarın sağlanması için, sadece plan ve program yapmak yetmez. Bunların ciddiyetle uygulanması şarttır.

Bu mali plandaki hedeflerin, mevcut hükümet tarafından gerçekleştirilmesi mümkün değildir. Zira, daha önce yaptıkları mali plandaki hedeflere de ulaşılamamıştır. Bu nedenle, bahse konu 2027-2029 mali planındaki hedefleri, liyakat sahibi, donanımlı, uzman  kadrolardan oluşacak yeni Hükümet hayata geçirebilecektir.