Zorbalığın Nedeni Okul Değil, Sistemin Açıklarıdır
Kalabalık sınıflar, rehber öğretmen eksikliği, plansızlık ve bir türlü hazır olmayan okullar şiddet ve akran zorbalığını katlayarak büyütüyor.
Şüphesiz şiddet ve zorbalıkla ilgili sormamız gereken ilk soru; “Bu çocuğu yetiştiren ev ve okul ortamında neler oluyor?” sorusudur.
Ancak asıl soru şudur: “Şiddeti ortaya çıkmadan önce fark edecek, önleyecek ve müdahale edecek bir eğitim sistemi kurabildik mi?”
Kurulamayan bu sistemdeki açıklara tek tek bakalım.
- Kalabalık Okullar, Kalabalık Sınıflar
Eğitimde kalabalık sınıf yalnızca “fazla öğrenci” demek değildir. Sınıfta 25 öğrenciyle 40 öğrencinin aynı şey olduğunu düşünmek en hafif deyimiyle pedagojiden anlamamak demektir. Ne var ki eğitimi yöneten mevcut anlayış bu durumu hiç umursamıyor.
Kalabalık sınıf;
- Öğretmenin her öğrenciyi gözlemleme kapasitesini azaltır,
- Öğrenciler arasındaki ilişkileri takip etmeyi zorlaştırır,
- Çatışmaların erken fark edilmesini güçleştirir,
- Özel eğitim veya sosyal-duygusal desteğe ihtiyaç duyan çocukların görünmez kalmasına yol açar.
- Rehber Öğretmen Yoksa Sorun Görünmez
Bir okulun rehber öğretmeni yalnızca “sorun yaşayan öğrencinin gönderildiği kişi” değildir. Rehberlik hizmetinin asıl gücü, sorun büyümeden önce onu fark edebilmesidir.
Zorbalığın en tehlikeli taraflarından biri de budur: Her zorbalık görünür değildir. Bir kavga, bir itiş-kakış görünür ama dışlamak, alay etme, sosyal medyada bir çocuğu hedef göstermek görünmeyebilir. Bir öğrencinin her gün teneffüste yalnız kalması görünmeyebilir. Bir çocuğun okula gelmek istememesi görünmeyebilir.
Ağustos 2026'daki verilere göre, İlköğretim Dairesi'ne bağlı 110 okulda 21.841 öğrenciye yalnızca 26 Psikolojik Danışman ve Rehber (PDR) öğretmen bulunmaktadır. Bu yaklaşık 850 öğrenciye bir rehber öğretmen anlamına geliyor. Oysa her 200 öğrenciye 1 PDR öğretmeni olmalı.
Benzer durum ortaöğretimde de var. 2026-2027 eğitim yılı için 29 PDR ve 18 özel eğitim öğretmeni ihtiyacının karşılanmadığı tartışmaları devam ediyor.
Eğitimi yöneten anlayış bu verileri kabul etmeyebilir ama açıkçası kabul edip-etmemesinin çok büyük bir önemi yok. Çünkü hangi rakam esas alınırsa alınsın, temel soru değişmiyor.
Tek bir PDR öğretmenin eksikse bile; erken uyarı sisteminiz çalışmıyor, olaylara erken müdahale edemiyorsunuz ve okullardaki şiddet ve zorbalığa yenik düşüyorsunuz demektir.
- Okul Eğitime Hazır Değilse, Çocuk Da Güvende Değildir.
Okullar kapılarını açtığın tarihten bugünü 2 hafta geçmiş olmasına rağmen tüm okullarımız eğitime hazır hale geldi diyemiyoruz.
Bir okulun eğitime hazır olması yalnızca sınıfların açılması değildir. Bir okul; temiz olmalı, tuvaletleri kullanılabilir olmalı, su sistemi çalışmalı, aydınlatması ve iklimlendirmesi yeterli olmalı, oyun alanları güvenli olmalı, fiziksel riskleri giderilmiş olmalı, öğretmenleri tamamlanmış olmalı, rehberlik hizmeti erişilebilir olmalı, özel eğitim desteği bulunmalı, güvenlik ve gözetim mekanizmaları çalışmalı, öğrenci taşımacılığı düzenli ve sağlıklı olmalı ve en önemlisi öğrencinin kendisini ait ve güvende hissedeceği bir okul iklimi yaratılmalıdır.
Yani çocuklara; “kavga etmeyin” demekle şiddeti ve zorbalığı durdurmak mümkün değil.
Okulun kendisi de şu mesajı vermelidir: “Burada herkes güvendedir ve herkes görülüyor, izleniyor. Burada şiddet ve zorbalık kabul edilmiyor, gizlenemiyor, saklanamıyor.”
- Anne-Baba Eğitimi.
Okul ortama hangi düzeyde olursa olsun çocuk şiddet ve zorbalık gösterme davranışları elde etmesi çoğu zaman evdeki sebeplerdendir. Bunun için zorbalıkla mücadelede anne-baba eğitimi şarttır. Bu nedenle “aile eğitimi”, “okul-aile sözleşmesi” gibi hususları artık gündemimize almalı ivedilikle üzerinde durmalıyız.
Sonuç
Bir çocuğun zorbalık yapması elbette onun davranışından kaynaklanan bir sorundur. Ancak eğitim sisteminin görevi yalnızca suçlu bulmak ya da ceza kesmek değildir. Davranışı anlamak, erken fark etmek, önlemek ve değiştirmek de eğitim sisteminin görevidir.
Okulda yaşanan her şiddete yalnızca disiplin işlemiyle, her zorbalığa yalnızca ceza vererek çözüm bulamayız. Her problemli çocuğu başka bir sınıfa ya da okula göndermek sorunu ortadan kaldırmaz. Çocuk okul değiştirir ama sorun sistemde kalır.
Biliyor muydunuz?
Hayatın en önemli derslerinden biri, yaptığımız şeyleri neden yaptığımızı anlamaktır.
Anthony Robbinns