Serap ŞAHİN
Girne açıklarında 30 Ağustos’ta meydana gelen Filo Jet faciasına ilişkin mahkemede ortaya çıkan VDR (Voyage Data Recorder) cihazının kapalı olduğu ve facia günü kayıt yapmadığı bilgisi, denizcilik kuralları açısından önemli soruları gündeme getirdi.
YENİDÜZEN’e konuşan bilirkişi, Denizcilik Danışmanı ve Uzak Yol Kaptanı Ulus Göker, geminin kara kutusu olarak bilinen VDR cihazının hangi aşamada açılması gerektiğini, kontrolünden kimin sorumlu olduğunu ve cihazın kayıt yapmamasının hangi bilgilerin elde edilmesini engellediğini anlattı.
Göker, VDR cihazının gemi sefere hazırlanmaya başladığında kontrol edilmesi, seyir öncesinde açılması ve yolculuk boyunca çalışır durumda tutulması gerektiğini belirtti.
Cihazın ancak gemi limana bağlanıp manevra tamamlandıktan sonra kapatılabileceğini ifade eden Göker, “Seyir esnasında mutlaka açık olması gerekiyor” dedi.
“30 Ağustos’ta mutlaka çalıştırılmış olması gerekirdi”
Filo Jet’in 28 Ağustos’ta Girne Limanı’na geldiğini hatırlatan Göker, 29 Ağustos’ta kötü hava koşulları nedeniyle sefer yapılmadığını belirterek, geminin limanda bulunduğu süre içerisinde VDR cihazının kapalı olmasının normal olduğunu söyledi.
Ancak 30 Ağustos’ta geminin yeniden sefere çıkmasıyla birlikte cihazın çalıştırılması gerektiğinin altını çizen Göker, şöyle konuştu:
“28 Ağustos’ta gemi Girne Limanı’na geldi. 29 Ağustos’ta zaten hava kötü olduğu için sefer yapılmadı diye biliyorum. Dolayısıyla kapalı olması normaldir. Ama 30 Ağustos’ta oradan kalkarken mutlaka çalıştırılmış olması gerekirdi.”
Göker, geminin hareketinden önce cihazın açılarak kayıt yapmaya başlaması gerektiğini vurguladı.
“Kaptan cihazı açıp kapatabilir”
VDR cihazının açılıp kapatılmasının kaptanın kontrolünde olduğunu belirten Göker, gemilerin sefere hazırlanması sırasında belirli kontrol listelerinin uygulandığını anlattı.
Göker, Uluslararası Emniyet Yönetimi (ISM) kuralları gereğince hazırlanan kontrol listelerinde VDR cihazının çalışır durumda olup olmadığının da kontrol edildiğini söyledi.
Büyük gemilerde bu kontrollerin dördüncü kaptan tarafından yapılabildiğini belirten Göker, kontrol sonuçlarının gemi kaptanına iletildiğini ifade etti.
Filo Jet gibi daha küçük gemilerde ise hazırlıkların kaptan veya ikinci kaptan tarafından yapılmış olabileceğini kaydeden Göker, şunları söyledi:
“Dördüncü kaptan geminin kalkışa hazırlanmasını kontrol eder. Daha sonra bunları kaptana bildirir. Hangi cihazın arızalı olduğu, hangi cihazın açıldığı kaptana iletilir ve onay alınır. Tabii bu gemi küçük olduğu için kaptan belki kendisi hazırlıyordu veya ikinci kaptan hazırlıyordu.”
“Cihazın kontrolü kayıt altına alınmalı”
VDR cihazının çalıştırılmasının uluslararası denizcilik kuralları kapsamında düzenlendiğine dikkat çeken Göker, Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), ISM ve Denizde Can Emniyeti Uluslararası Sözleşmesi (SOLAS) kurallarına işaret etti.
Göker, gemi sefere çıkmadan önce yapılan kontrollerin yalnızca uygulanmasının değil, kayıt altına alınmasının da gerektiğini belirtti.
Kontrollerin şirketlerin kullandığı ISM formlarına işlendiğini anlatan Göker, bu işlemlerin gemi jurnalinde de belirtilmesi gerektiğini söyledi.
Göker, herhangi bir cihazda arıza bulunması durumunda bunun hem kontrol formuna hem de gemi jurnaline yazılması gerektiğini ifade etti.
“Gemi su alıyorsa alarm ve sensör kayıtlarında görülmesi gerekirdi”
VDR cihazının kapalı olmasının yalnızca gemideki konuşmaların kaydedilmesi anlamına gelmediğine dikkat çeken Göker, geminin teknik durumuna ilişkin önemli verilerin de cihaz üzerinden takip edilebildiğini anlattı.
Geminin alt bölümlerinde su algılama sensörleri bulunduğunu belirten Göker, suyun bu bölümlere ulaşması halinde alarm sisteminin devreye girdiğini söyledi.
Göker, “Gemi su alıyorsa VDR cihazında çıkmış olması gerekirdi. Çünkü geminin alt kısımlarında sensörler vardır. Eğer oralara su geliyorsa alarm susmaz, ancak siz susturabilirsiniz” dedi.
Alarmın susturulması durumunda da bunun VDR cihazına yansıması gerektiğini belirten Göker, “Susturduğunuz zaman da VDR cihazında o sinyalin kapalı olduğunu söyler. Demek ki sorun vardı orada. O da önem arz eder” ifadelerini kullandı.
Facianın seyrine ilişkin önemli kayıtlar elde edilemedi
Göker’in açıklamaları, Filo Jet’in battığı gün VDR cihazının kayıt yapmamasının soruşturma açısından taşıdığı önemi ortaya koydu.
Gemideki konuşmalar, olası su alma uyarıları ve alarm sistemlerine ilişkin verilerin VDR kayıtları üzerinden incelenebileceğine dikkat çeken Göker’in değerlendirmeleri, cihazın neden çalıştırılmadığı ve sefere çıkış öncesinde gerekli kontrollerin yapılıp yapılmadığı sorularını gündeme getirdi.
Cihazın facia günü neden kapalı olduğu ve sefere hazırlık kontrol listelerinde VDR’ye ilişkin hangi bilgilerin yer aldığı ise henüz açıklığa kavuşmadı.