Yrd. Doç. Dr. Mine Bahçeci*
mnbahceci@gmail.com
Geleceğin Güvencesi: KKTC'de Anne ve Çocuk Sağlığında Hasta Haklarının Hayati Rolü
Bir toplumun gelişmişlik düzeyini, insana verdiği değeri ve geleceğe dair iddiasını gösteren en berrak ayna, şüphesiz anne ve çocuk sağlığına verilen önemdir. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde (KKTC) bu hayati misyonu üstlenen Kıbrıs Türk Anne ve Çocuk Sağlığı Derneği (KTAÇSD), kurulduğu günden bu yana bölgedeki anne ve çocuk sağlığının gelişmesine katkı koymayı ve bu alanda hizmet veren sağlık profesyonellerinin hizmet kalitesini ilerletmeyi temel ilke edinmiştir [1].
Ancak anne ve çocuk sağlığını bütüncül olarak korumak, yalnızca fiziki altyapı veya tıbbi müdahalelerle sınırlı değildir. Bu hayati hedefin tam merkezinde Hasta Hakları yer almaktadır.
Sağlık Profesyonellerinin Gelişimi ve Saygılı Annelik Bakımı
Derneğin tüzüğünde öne çıkan, sağlık profesyonellerinin hizmetlerini ilerletme hedefi [1], hasta haklarının uygulamadaki başarısı için kilit bir faktördür. Donanımlı ve etik değerlerle güçlendirilmiş sağlık personeli, sağlık hizmetlerinin kalitesini artırırken hasta odaklı bakımı esas alır.
Birleşmiş Milletler ve Dünya Sağlık Örgütü (WHO) gibi uluslararası kuruluşların belirlediği evrensel kriterler ve KKTC Anayasası’nın sağlık hakkını güvenceye alan hükümleri uyarınca [2], gebelik ve doğum süreçlerindeki her anne adayı;
- Alacağı bakım ve tedavi süreçleri hakkında eksiksiz bilgilendirilme,
- Kendi bedeni ile bebeğine uygulanacak müdahaleler için bilgilendirilmiş onam (rıza) verme veya reddetme [2],
- Mahremiyetine ve kişisel saygınlığına özen gösterilmesini talep etme hakkına sahiptir [2].
Sağlık profesyonellerinin sürekli eğitimiyle desteklenen "Saygılı Annelik Bakımı", annenin sadece tıbbi bir vaka olarak değil, hak sahibi bir birey olarak görülmesini sağlar. Annenin bilgilendirilmesi ve kararlara katılması, doğum travmalarını önleyerek anne-bebek bağını güçlendirir.
Çocuk Hakları ve "Çocuğun Yüksek Yararı"
Çocuklar, kendi haklarını savunma noktasında özne olsalar da korunmaya muhtaç kırılgan bir gruptur. Bu nedenle çocuk hasta hakları, BM Çocuk Hakları Sözleşmesi standartları doğrultusunda ele alınmalıdır.
KKTC’de çocuk sağlığını ileriye taşımak; ağrısız müdahale imkânlarını genişletmek, çocuğu yaşına uygun dille bilgilendirmek, hastanede ebeveyn refakatini güvenceye almak ve tüm tedavi kararlarında "çocuğun yüksek yararını" gözetmekle mümkündür. Hasta haklarının gözetildiği şeffaf bir klinik ortam, çocukların hastane korkusunu azaltarak tedaviye uyumunu artırır.
Bilinçli Ebeveyn, Güçlü Sağlık Sistemi
Kıbrıs Türk Anne ve Çocuk Sağlığı Derneği’nin sunduğu vizyon, toplumsal sağlık okuryazarlığı ile buluştuğunda anlam kazanır. Haklarının bilincinde olan ebeveynler; düzenli taramaları, aşı takvimlerini ve nitelikli sağlık hizmetini kararlılıkla talep eder [3]. Aynı şekilde, hasta haklarına ve etik ilkelere saygı duyan bir sağlık iletişimi, tıbbi hataları en aza indirerek önlenebilir anne ve bebek kayıplarının önüne geçilmesinde en kritik rolü üstlenir [3].
Özetle; Kıbrıs Türk Anne ve Çocuk Sağlığı Derneği'nin misyonu doğrultusunda, KKTC'de anne ve çocuk sağlığını geliştirmek yalnızca tıbbi teknolojileri artırmakla değil; sağlık merkezlerinde hasta haklarını ve insan onurunu merkeze almakla mümkündür. Hakları korunan, saygı gören ve nitelikli sağlık hizmetine kolayca ulaşan anne ve çocuklar; Kıbrıs Türk toplumunun sağlıklı ve güçlü geleceğinin en büyük teminatıdır.
Kaynakça
[1] Kıbrıs Türk Anne ve Çocuk Sağlığı Derneği (KTAÇSD) – Dernek Kuruluş ve Tüzük Beyanı (Resmi Amaç Metni).
[2] KKTC Mevzuatı ve Evrensel Sağlık Standartları – KKTC Anayasası (Sağlık Hakkı md. 45) & KKTC Hasta Hakları Bildirisi / Kamu Sağlık Çalışanları Yasası (Hasta Bilgilendirme ve Mahremiyet Hükümleri).
[3] Kıbrıs Türk Tabipleri Birliği (KTTB) – 7 Nisan Dünya Sağlık Günü "Anne ve Yenidoğan Sağlığı ile Temel Sağlık Hizmetleri" Bildirisi ve Raporları.
*Kıbrıs Türk Anne ve Çocuk Sağlığı Derneği Başkanı