Her Şeyin Bir Ölçüsü, Her Düşüncenin Bir Sınırı Olmalı

Tuğba Özer yazdı: Her Şeyin Bir Ölçüsü, Her Düşüncenin Bir Sınırı Olmalı

Geçtiğimiz günlerde, sohbetini ve kalbinin derinliğini çok kıymetli bulduğum değerli akademisyen ve siyaset bilimci Doç. Dr. Bilge Azgın ile güzel bir sohbet gerçekleştirdik.

İçinde bulunduğumuz seçim sürecinden yola çıkarak siyaseti, toplumsal ilişkileri ve aslında insanın insana bakışını konuştuk.

Sohbetimizin merkezinde ise siyasetin, ideolojilerin ve tüm farklılıkların ötesinde duran çok temel bir mesele vardı: Karşımızdaki insanı, her şeyden önce bir insan olarak görebilmek…

Çünkü bazen en çok ihtiyaç duyduğumuz şey, birbirimizi değiştirmeye çalışmadan önce anlamaya; farklılıklarımızı büyütmeden önce ortak insanlığımızı hatırlamaya çalışmaktır.

Belki de bugün yeniden düşünmemiz gereken en önemli meselelerden biri bu. Çünkü zaman zaman siyasi kimliklerimizi, inançlarımızı, düşüncelerimizi ve aidiyetlerimizi insan olmanın önüne koyabiliyoruz. Bir insanın hangi partiyi desteklediği, hangi dili konuştuğu, hangi dine inandığı ya da hangi düşünceye yakın durduğu üzerinden ona bir değer biçmeye başlayabiliyoruz. Oysa insanı anlamak, onu bir kimliğin içine hapsetmekle değil, o kimliğin ötesini görebilmekle mümkün.

Felsefe, yüzyıllardır tam da bu soruların peşinde. Sokrates'in kendini bilmeye ve sorgulamaya yaptığı vurgu, belki de bugün en çok ihtiyaç duyduğumuz başlangıç noktası. İnsan önce kendi düşüncelerini sorgulayabilmeli. Her bildiğini doğru, her inandığını tartışılmaz, her savunduğunu mutlak gerçek kabul ettiğinde düşünmenin kapılarını da kendisine kapatmış olur.

Çünkü sorgulanmayan düşünce zamanla bir inanca, sorgulanamayan inanç ise katı bir kabule dönüşebilir öyle değil mi?

Aristoteles'in ölçülülük anlayışı da burada anlam kazanıyor. Ona göre erdem, çoğu zaman iki aşırılık arasındaki dengede bulunur. Cesaret ile korkaklık, cömertlik ile savurganlık arasında olduğu gibi…

Belki bu yaklaşımı yalnızca bireysel davranışlarımıza değil, toplumsal ve siyasal ilişkilerimize de taşımalıyız. Aşırı bağlılık, aşırı öfke, aşırı fanatizm ya da karşıt düşünceye tahammülsüzlük, bir noktadan sonra savunduğumuz değerleri de zedeleyebilir.

Çünkü aşırılık, yalnızca karşısındakine zarar vermez; önce onu taşıyan insanı tüketir!

Spinoza'nın düşüncesinde de insanın duygularının ve tutkularının esiri olmadan, aklın rehberliğinde hareket edebilmesinin önemi vardır.

Öfkemizle karar verdiğimizde, korkularımızla hüküm verdiğimizde ya da bir gruba duyduğumuz bağlılık nedeniyle başkasını anlamaktan vazgeçtiğimizde özgür düşünme alanımız daralır. Belki de gerçek özgürlük, yalnızca istediğimizi söyleyebilmek değil, neden öyle düşündüğümüzü de sorgulayabilmektir.

Kant’ın insanı hiçbir zaman yalnızca bir araç olarak değil, aynı zamanda kendi başına bir amaç olarak görmemiz gerektiğine ilişkin düşüncesi, bütün bu tartışmanın en önemli noktalarından birine işaret eder. İnsan, yalnızca bizim düşüncelerimizi paylaştığı, bizimle aynı tarafta durduğu ya da bizim doğrularımızı kabul ettiği için değerli değildir. İnsan, her şeyden önce insan olduğu için kendi başına bir değere sahiptir. Bu nedenle karşımızdakine saygı duymak, onunla aynı fikirde olmayı değil; farklılıklarımıza rağmen onun insanlık onurunu ve değerini tanımayı gerektirir.

Belki de bugün en çok ihtiyaç duyduğumuz şey, birbirimizi siyasi kimliklerimizle, düşüncelerimizle ya da aidiyetlerimizle sınırlamadan, her şeyden önce insan olarak görebilmektir.

Hannah Arendt'in farklılıklar içinde birlikte yaşama ve çoğulluk üzerine düşünceleri de siyasetin özüne ilişkin önemli bir hatırlatmadır. Toplum, herkesin aynı düşündüğü bir yer değildir. Aksine farklı insanların, farklı görüşlerin ve farklı yaşam biçimlerinin bir arada var olabildiği bir alandır. Farklılıkları ortadan kaldırmak değil, onlarla birlikte yaşayabilmenin yollarını bulmak demokratik hayatın temel meselelerinden biridir.

Tam da bu nedenle, içinde bulunduğumuz seçim sürecinde kullandığımız dile, kurduğumuz cümlelere ve birbirimize karşı sergilediğimiz tutuma daha fazla dikkat etmemiz gerektiğini düşünüyorum.

Siyaset, insanları birbirinden uzaklaştıran bir kimlik mücadelesine dönüşmemeli. Farklı düşüncelerin ifade edilebildiği, eleştirinin yapılabildiği ancak insan onurunun hiçbir koşulda göz ardı edilmediği bir zeminde yürütülmeli.

Elbette eleştireceğiz. Yanlış gördüğümüzü söyleyeceğiz. Savunduğumuz düşüncelerin arkasında duracağız. Ancak eleştirmekle aşağılamak, savunmakla fanatikleşmek, inanmakla başkasının inancını yok saymak arasında önemli bir çizgi var.

Üstelik bu ölçü meselesi yalnızca siyasetle de sınırlı değil. Hayatın her alanında aşırılığın insanı yorduğunu görüyoruz. Aşırı düşünmek, aşırı fedakârlık yapmak, herkesi memnun etmeye çalışmak, her şeyi kontrol etmek, her tartışmada haklı çıkma çabası…

Bazen iyi niyetle başladığımız davranışlar bile ölçüsünü kaybettiğinde kendimize ve çevremize zarar verebiliyoruz öyle değil mi?

Belki de biraz durmak, kendimize dışarıdan bakabilmek ve bazı şeyleri sadeleştirmek gerekiyor. İyiliği gösterişten, sevgiyi sahiplenmekten, bağlılığı körü körüne savunmaktan, inancı başkasına üstünlük kurma aracına dönüştürmekten ayırabilmek gerekiyor.

Benim için asıl mesele, insanın hangi düşünceye sahip olduğundan çok, o düşünceyle nasıl bir insan olduğudur. Söyledikleri kadar yaptıkları, savundukları kadar başkalarına nasıl davrandığı da önemlidir. Çünkü insanın karakteri, en çok kendisiyle aynı düşünmeyen biriyle karşılaştığında görünür!

Belki de hepimiz zaman zaman kendimize şu soruyu sormalıyız: Savunduğum düşünce beni daha adil, daha anlayışlı ve daha vicdanlı bir insan mı yapıyor, yoksa başkasını görmezden gelmeme mi neden oluyor?

Bir düşünceye sahip olmak insanın hakkıdır; ancak hiçbir düşünce, insan olmanın önüne geçmemelidir.

Hayat, hepimizin aynı tarafta durmasını beklemiyor. Aynı dili konuşmamızı, aynı inancı taşımamızı, aynı siyasi görüşü savunmamızı da gerektirmiyor. Fakat birbirimizin varlığına saygı duymayı, farklılıklarımızı bir tehdit olarak görmemeyi ve birlikte yaşamanın sorumluluğunu taşımayı gerektiriyor.

Çünkü bir toplumun gerçek gücü, ne kadar insanı kendisine benzetebildiğinde değil, kendisine benzemeyenlerle ne kadar insanca yaşayabildiğinde saklıdır.

Ve belki de bütün mesele, hayatın her alanında bir ölçüyü koruyabilmekte; düşünürken sorgulamayı, inanırken saygıyı, severken özgürlüğü, eleştirirken vicdanı ve her koşulda insanlığı unutmamaktadır!

Sonuçta geriye hangi partiyi desteklediğimiz, hangi düşünceyi savunduğumuz ya da hangi tarafta durduğumuzdan çok, bütün bunları yaparken nasıl bir insan olduğumuz kalacak.

Belki de kendimize bırakabileceğimiz en değerli miras, haklı çıkmak uğruna insanlığımızdan vazgeçmediğimiz bir hayat olacaktır.

Satırların yarenliğinde yeniden görüşünceye değin, sağlıkla ve hoşça kalın…

Haberler Haberleri