Recep DAL
Kıbrıs Türk Elektrik Kurumu Çalışanları Sendikası (El-Sen) Başkanı Ahmet Tuğcu, AKSA ile yapılan Kalecik III Sözleşmesi’yle ilgili olarak denetim ve raporlamanın yapılması için Sayıştay’a 3 kez dilekçe yazdıklarını, Sayıştay’ın ise sendikaya ‘Araştırma ve denetimin sürüyor’ şeklinde geri dönüş yaptığını belirtti; “Bir denetim üç buçuk yılda bitmez mi?” diye sordu.
YENİDÜZEN’e konuşan Tuğcu, “Sayıstay’ın Kalecik 3 Sözleşmesi’yle ilgili raporu tamamlanınca çok kişinin başı yanacak” dedi. Tuğcu, raporlamanın bir an önce tamamlanması gerektiğine vurgu yaptı.
Elektrik Mühendisleri Odası’nın 5 Şubat’ta yaptığı açıklamayı da değerlendiren Tuğcu, bu açıklamanın yıllardır dile getirdikleri konuları içerdiğini söyledi. “Geç kalındı ama yine de bu açıklamayı memnuniyetle karşılıyoruz” diyen Tuğcu, söz konusu tespitlerin somut adımlarla desteklenmesi gerektiğine vurgu yaptı.
Serhatköy’de planlanan SANHO projesine değinen Tuğcu, bu girişimin toplumsal menfaat sağlamadığını belirtti. Projenin belirli kesimlere yönelik olduğunu kaydeden Tuğcu, “SAN-HO Kuzey Enerji şirketi yaklaşık 120 sanayici ve otelciye hizmet edecek. Biz bu hizmetin 10 bin hane veya iş yerine paylaştırılması gerektiğini düşünüyoruz” ifadelerini kullandı.
Tuğcu, enterkonnekte tartışmalarıyla ilgili olarak ise doğrudan ülke şebekesine bağlı olmayan bir yapının enterkonnekte olarak adlandırılamayacağını söyledi. Bu durumun rant aracına dönüşebileceğine dikkat çeken Tuğcu, “Tek yönlü bir enterkonnekte bir rant kapısı daha sağlayabilir” uyarısında bulundu.
Kış aylarında elektrik kesintilerinin beklenenden az olmasının yatırım ve iyileştirmelerle ilgili olmadığını ifade eden Tuğcu, “Matematik yalan söylemez” diye konuştu. Tuğcu, mevcut üretim kapasitesinin sınırlı olduğunu, yaz aylarında üretim ile tüketim arasındaki açığın daha da büyüyebileceğini ve sorunun çözümünün yatırımdan geçtiğini vurguladı.
“Çok kişinin başı yanacak”
Kıbrıs Türk Elektrik Kurumu Çalışanları Sendikası (El-Sen) Başkanı Ahmet Tuğcu, YENİDÜZEN’e yaptığı değerlendirmelerde enerji politikalarından Kalecik III Sözleşmesi’ne, denetim süreçlerinden elektrik kesintilerine kadar birçok başlıkta görüşlerini paylaştı.
El-Sen Başkanı Tuğcu, sendika olarak AKSA Enerji ile Kıbrıs Türk Elektrik Kurumu (KIB-TEK) arasında 19 Temmuz 2023’te imzalanan Kalecik III Sözleşmesi’ndeki usulsüzlükler hakkında Sayıştay’a üç kez dilekçe verdiklerini anlattı. Bu dilekçelere bilimsel raporlar da eklediklerini belirten Tuğcu, son başvurunun 2025 Aralık ayında yapıldığını kaydetti.
“Bir denetim üç buçuk yılda bitmez mi?”
Sayıştay’dan ‘araştırma ve denetim sürüyor’ yanıtı aldıklarını ifade eden Tuğcu, sürecin uzunluğuna dikkat çekti. Tuğcu, “Bir denetim üç buçuk yılda bitmez mi?” diyerek raporun bir an önce tamamlanması gerektiğini vurguladı.
Aynı başlıkta, Kıbrıs Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği’ne (KTMMOB) bağlı Makine Mühendisleri Odası (MMO) ile birlikte polise suç duyurusunda bulunduklarını hatırlatan Tuğcu, “Rapor tamamlanınca çok kişinin başı yanacak” dedi.
“EMO geç kaldı ama yine de memnuniyetle karşılıyoruz”
Tuğcu, Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) tarafından 5 Şubat’ta yapılan açıklamanın, El-Sen’in yıllardır dile getirdiği başlıkları içerdiğini söyledi. Geç kalınmış bu açıklamayı olumlu karşıladıklarını belirten Tuğcu, EMO’nun atacağı adımların takipçisi olacaklarını ifade etti; “Bu açıklamaların altı doldurulmalı ve eyleme dönüşmeli. Çünkü EMO, MMO ile birlikte KIB-TEK ve enerji alanındaki en önemli odalarımızdan biridir” dedi.
EMO’nun açıklamalarında AKSA’nın ülkede yarattığı sorunlara ve Yenilenebilir Enerji Kurulu’nun (YEK) pasifize edilmesine dikkat çekildiğini anımsatan Tuğcu, bu tespitlerin önemine vurgu yaptı.
“SANHO projesi toplumsal menfaat sağlamıyor”
Tuğcu, SANHO isimli proje kapsamında Serhatköy’de 50-60 milyon dolarlık yatırımla 25 megavatlık depolamalı güneş enerji santrali kurulmasının hedeflendiğini hatırlattı. Bu projenin toplumsal fayda üretmediğine vurgu yapan Tuğcu, girişimin belirli kesimlere yönelik olduğuna işaret etti.
SAN-HO Kuzey Enerji şirketi yaklaşık 120 sanayici ve otelciye hizmet vereceğini belirten Tuğcu, “Biz bu hizmetin 10 bin hane veya iş yerine paylaştırılması gerektiğini düşünüyoruz” ifadelerini kullandı. Tuğcu, bu noktada EMO’nun söz konusu projeye karşı alacağı tutumun önemli olduğunu söyledi.
“Tek yönlü enterkonnekte yeni bir rant kapısı olur”
Tuğcu, EMO’nun açıklamalarında enterkonnekte meselesine de değinildiğini aktararak, doğrudan ülke şebekesine bağlı olmayan ve serbest piyasa üzerinden enerji alışverişi sağlamayan bir sistemin enterkonnekte sayılamayacağını ifade etti.
Bu değerlendirmeye ilişkin olarak, “Tek yönlü bir enterkonnekte yeni bir rant kapısı yaratır” ifadesini kullanan Tuğcu, mevcut durumda AKSA’nın ülkede büyük bir rant sağladığını belirtti.
Enterkonnekte için Avrupa Elektrik İletim Sistemi İşleticileri Birliği’nden izin alınması gerektiğini hatırlatan Tuğcu, bu konuda Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi’nin girişimi olduğunu, ancak onay verilmediğini aktardı.
Başbakan Ünal Üstel’in de enterkonnektenin mümkün olmadığını bildiğini ifade eden Tuğcu, Kalecik III Sözleşmesi’ne rağmen fizibilite raporunun hâlâ açıklanmadığına dikkat çekti.
“Devletin kontrolünde özerk bir KIB-TEK şarttır”
Öte yandan Tuğcu, EMO’nun açıklamalarında KIB-TEK’in bağımsızlığına ilişkin vurgular bulunduğunu belirtti. Kurumun yönetimini ilgilendiren yasaların güncellenmesi gerektiğini kaydeden Tuğcu, El-Sen’in yıllardır savunduğu özerk yapının da bunu içerdiğini söyledi.
Bu konuda daha önce çalıştay yaptıklarını hatırlatan Tuğcu, “Bu ülke elektrik kesintilerini ve hakkaniyetli olmayan izinleri konuşmak istemiyorsa, özerk yapı zorunludur” diye konuştu.
“Hukuki süreci başlatabilecekler mi?”
EMO’nun, sorunlar çözülene kadar enerji alanında devlet bünyesinde faaliyet gösteren kurum ve kurullardaki temsilcilerini geri çekme kararı aldığını anımsatan Tuğcu, bu kararın hukuki bir sürece dönüşüp dönüşmeyeceğinin belirleyici olacağını söyledi.
Tuğcu, Kalecik III Sözleşmesi öncesinde, SAN-HO girişiminde ve Yenilenebilir Enerji Kurulu’nun toplanmadan izin verdiği dönemlerde de EMO’ya çağrı yaptıklarını hatırlattı.
“Matematik yalan söylemez”
Kış aylarında elektrik kesintilerinin beklenenden az olmasının yatırım ve iyileştirmelerle ilgili olmadığını ifade eden Tuğcu, “Matematik yalan söylemez” diye konuştu, bunun havaların ılıman geçmesiyle bağlantılı olduğunu söyledi.Tuğcu, nadiren ulaşılan pik saatlerde yine kesintiler yaşandığını belirtti.
Tuğcu, mevcut kapasiteye ilişkin şu bilgileri paylaştı:
“Ülkede Teknecik ve AKSA’nın toplam üretim kapasitesi 610 megavat. Teknecik’te kurulu güç 435 megavat olmasına rağmen, bakım eksiklikleri ve arızalar nedeniyle bunun 250-280 megavatı kullanılabiliyor. AKSA’da ise 175 megavatlık kurulu gücün en fazla 150-160 megavatı devreye giriyor.”
Tuğcu, kış döneminde oluşan açığın, Girne ve Bafra bölgesindeki otellerde olduğu gibi lokal trafolarda arıza varmış gibi gösterilerek yapılan kesintiler ve Kıbrıs’ın güneyinden temin edilen elektrikle dengelendiğini belirterek, yaz aylarında tüketimin daha da artabileceğine dikkat çekti.
“Sorunun çözümü yatırımdan geçer”
Deprem santrallerinin kışın 21-24 megavat üretim yapabildiğini, yazın ise sıcaklık nedeniyle bunun 15 megavatın üzerine çıkamayacağını ifade eden Tuğcu, üretim ile tüketim arasındaki açığın yazın büyüme ihtimali bulunduğunu söyledi.
Tuğcu, bu nedenle mevsim geçişiyle birlikte tüm makinelerin hızlı biçimde bakımdan geçirilmesi gerektiğini söyleyerek, “Sorunun çözümü yatırımdan geçer” diye konuştu.
Başbakan Üstel’in geçen ay yaptığı icraat toplantısında enerji sorununa kökten çözüm bulunacağını açıkladığını hatırlatan Tuğcu, şubat ayının yarısına gelinmesine rağmen bu yönde somut bir adım atılmadığını ifade etti.