Kıbrıslı Türk lider Tufan Erhürman, ara bölgede Kıbrıslı Rum lider Nikos Hristodulidis ile gerçekleştirdiği görüşmenin ardından düzenlediği basın toplantısında, BM Genel Sekreteri António Guterres’in "daha yapacak çok iş olduğu" ve "geçmişteki hataların tekrarlanmayacağı" yönündeki açıklamalarının altını çizerek New York’ta üçlü veya 5+1 formatında bir zirve planlanmadığını belirtti.
Genişletilmiş bir 5+1 toplantısı için Lefkoşa’daki hazırlıkların tamamlanması gerektiğini ve an itibarıyla bu zeminin oluşmadığını vurgulayan Erhürman; Kıbrıs Rum tarafının güven aşındırıcı tek yanlı girişimlerini eleştirirken, 7 maddelik GYÖ paketinde geçiş noktaları dışındaki başlıklarda ilerleme iradesi ortaya koyduklarını belirtti.
Masadaki 4 maddelik metodoloji ve öze ilişkin başlıklarda henüz nihai bir uzlaşma bulunmadığını açıkça ifade eden Erhürman, tüm Kıbrıs Türk halkının çözüm iradesini temsil ettiğini ve "çözümsüzlüğün çözüm olmadığını" kaydetti.
“Genel Sekreter Guterres’in açıklamaları oldukça önemli”
İlk olarak BM Genel Sekreteri António Guterres’in dün akşam yaptığı açıklamaya işaret eden Erhürman, “Sayın Guterres bir soru üzerine, New York’ta herhangi bir üçlü veya 5+1 formatında bir görüşmenin gerçekleşmeyeceğini belirtti. Zaten böyle bir program da yoktu. Biz Sayın Genel Sekreterle ayrı görüşme yapacağız, Sayın Hristodulidis ise ayrı” dedi.
Genel Sekreter Guterres’in aynı açıklamasına atıfta bulunan Erhürman, “Açıklamada iki önemli vurgu vardı. Bunların altının çizilmesi gerektiğini düşünüyoruz. Birincisi, Sayın Genel Sekreter ‘daha yapacak çok iş olduğunu’ vurguladı. Biz de baştan beri 5+1 toplantı olsun diye 5+1 toplantısı yapmayı doğru bulmadığımızı, tercih etmediğimizi söylüyorduk. Bir 5+1 olacaksa bunun Genel Sekreterin hep kullandığı terminolojide olduğu gibi ‘sonuç odaklı’ olması gerektiğini söylüyorduk. Lefkoşa’da birtakım sonuçlara ulaşmamız gerekiyor ki 5+1 verimli sonuçlanabilsin” ifadelerini kullandı.
“İş olsun diye müzakere söz konusu değil”
BM Genel Sekreteri’nin ikinci vurgusunun ise ‘daha önce yapılan hataları tekrarlamamak’ olduğunu anımsatan Erhürman, “Bu da çok önemli. Bizim de baştan beri söylediğimiz neydi? 2004 referandumları ve Crans-Montana’da, bu iki tarihin arasında yaşanan süreçte önemli gelişmeler yaşandı. Bu süreçlerden bir sonuç çıkmadıysa bu kez farklı bir şey yapılması gerekiyor... Sayın Genel Sekreter, oldukça güçlü bir ifadeyle aynı hataların yapılmayacağını söyledi. Yani iş olsun diye müzakere ve 5+1 söz konusu değil. Sayın Guterres’in ve BM’nin hassasiyetinin ne olduğunu kendisi açıkça ifade etti” şeklinde konuştu.
Liderler arasındaki görüşmenin bir öncekine kıyasla daha verimli geçtiğini belirten Erhürman, “Bugünkü görüşme, bir önceki görüşmeye göre daha iyiydi. Çünkü bir önceki görüşme sonrası herhangi bir BM açıklaması dahi yapılmamıştı. Görüşme sonrasında yayımlanan BM açıklamasında da yer aldığı üzere; Sayın Genel Sekreter’in son Lefkoşa ziyaretinde işaret ettiği gibi Güven Yaratıcı Önlemler (GYÖ), metodoloji ve öze ilişkin konular sırasıyla ve eksiksiz ele alındı. Sayın Hristodulidis birtakım yeni düşünceler aktardı, biz de kendisine kendi yaklaşımımızı ilettik” dedi.
“Güveni aşındıran adımlardan kaçınılmalı”
Güven artırıcı adımlar atılmaya çalışılırken mevcut güveni sarsacak hamlelerden kaçınılması gerektiğinin altını çizen Erhürman, şunları kaydetti:
“Sayın Holguín de verdiği bir mülakatta GYÖ’leri 5+1 toplantısının gerçekleşmesi için ‘olmazsa olmaz’ olarak nitelemişti. GYÖ; yeni adımlarla güven üretmek ya da güveni artırmaktır. Ancak bunlar hedeflenirken mevcut güveni geriye götürecek girişimlerden uzak durulmalıdır. İki festivalin iptali için girişimde bulunulması, Barcelona Futbol Okulu’nun KKTC’deki faaliyetlerinin engellenmeye çalışılması, Temsilcimiz Mehmet Dana’nın büyükelçilerle yapacağı görüşmelere yönelik olumsuz adımlar ve Avrupa Parlamentosu’nda üretilen tek yanlı kararlar var olan güveni aşındıran somut örneklerdir. Bu rahatsızlıklarımızı hem muhataplarımızla hem de AB ve BM ile paylaştık; yanıt beklemeyi sürdürüyoruz.”
Mevcut şartlar altında genişletilmiş bir zirve için zeminin henüz oluşmadığını vurgulayan Erhürman, “Açık ve samimi konuşmak gerekirse; Sayın Genel Sekreter çabaların sürdüğünü belirtse de an itibarıyla yeni bir 5+1 için gereken koşullar oluşmuş değildir. Pozisyonumuz nettir ve değişmemiştir: 5+1’in toplanmasını istiyoruz ancak bunun anlamlı ve sonuç verici olabilmesi için Lefkoşa’daki hazırlıkların tamamlanması şarttır” dedi.
“Karma evlilikler bir insan hakkı ihlalidir”
BM Genel Sekreteri’nin gündeme getirdiği 7 maddelik GYÖ paketine de değinen Erhürman, geçiş noktaları dışındaki konularda uzlaşı potansiyeli bulunduğunu hatırlatarak şöyle devam etti:
“Bu 7 başlık arasında geçiş noktaları, mayınların temizlenmesi, afetler ve düzensiz göç konularında ortak mekanizmalar, spor meselesi, karma evliliklerden doğan çocuklarımızın AB vatandaşlığı ve sivil toplum yapısı yer alıyor. Biz, yeni geçiş noktaları haricindeki 6 maddeyi kabul ettiğimizi, bu başlıkları daha ileri düzeyde ele almaya hazır olduğumuzu iletmiştik. Rum tarafı ise 7 maddenin tamamını kabul ettiğini açıkladı; oysa 6 başlıkla ilgili pürüzlerin sürdüğünün farkındayız. Öte yandan Rum makamlarının karma evlilik konusunu ilk kez ‘insani bir mesele’ olarak nitelemesi küçük de olsa ileri bir adımdır. Biz bunun sadece bir GYÖ başlığı değil, doğrudan bir insan hakkı ihlali olduğunu vurgulamaya devam ediyoruz.”
“Yol Haritası New York’ta netleşecek”
23 Eylül’de New York’a hareket edeceğini bildiren Erhürman, “New York’ta Genel Sekreter António Guterres ve Kişisel Temsilcisi María Ángela Holguín ile planlanmış temaslarımız olacak. Bu görüşmelerin ardından önümüzdeki yol haritasının daha da netleşeceği kanaatindeyim” dedi.
İç kamuoyundaki tartışmalara ve spekülasyonlara da yanıt veren Erhürman, sözlerini şöyle tamamladı:
“Her adımımızı şeffaflıkla paylaşıyoruz; kimsenin endişe etmesine gerek yok. Şu an itibarıyla GYÖ’ler bağlamında nihai olarak çözülmüş bir başlık bulunmuyor. Dört maddelik metodoloji önerimizin birinci maddesinde dahi henüz bir mutabakat sağlanmış değil. Öze ilişkin başlıklarda ise taraflar yalnızca birbirinin pozisyonunu dinleme evresindedir. Tablo son derece açıktır. Benim için çözümsüzlük çözüm değildir. Kıbrıs Türk halkının çözüm iradesini temsil ediyorum ve bu iradenin yalnızca bana oy verenlerin değil, vermeyenlerin de ortak iradesi olduğunu çok iyi biliyorum.”