Doğu Akdeniz Üniversitesi (DAÜ) Sağlık Bilimleri Fakültesi, Hemşirelik Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Sevinç Taştan, erkek sağlığı konusunda toplumsal farkındalık oluşturmayı amaçlayan Movember hareketi kapsamında açıklamalarda bulundu.
Prof. Dr. Taştan, testis kanserinin belirtileri, risk faktörleri ve testis sağlığı farkındalığının önemine ilişkin açıklamasında şu ifadelere yer verdi:
“Movember: Kasım Ayında Erkek Sağlığına Dikkat – Testis Sağlığı Farkındalığı
Kasım Ayı: Erkek Sağlığını Konuşma Zamanı
Her yıl Kasım ayında dünya genelinde yürütülen Movember hareketi, erkek sağlığı konusunda toplumsal farkındalığı artırmayı amaçlamaktadır. İngilizce’de moustache (bıyık) ve November (Kasım) kelimelerinin birleşiminden oluşan Movember, 2003 yılında Avustralya'da başlamıştır. Bıyık bırakmanın simgesel bir farkındalık etkinliğine dönüştüğü bu hareket; prostat kanseri, testis kanseri, ruh sağlığı ve intiharın önlenmesi gibi önemli konulara dikkat çekmektedir. Kasım ayı, özellikle genç erkeklerin kendi sağlıklarını önemsemeleri ve doğru bilgi edinmeleri için önemli bir fırsat sunmaktadır.
Testis Kanseri Neden Genç Erkekler İçin Önemlidir?
Testis kanseri, özellikle genç yetişkin erkeklerde sık görülen kanser türlerinden biridir. Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansının (IARC) GLOBOCAN 2022 verilerine göre, dünya genelinde 15–34 yaş grubundaki erkeklerde en sık tanı konulan ikinci kanser türüdür. Türkiye'de ise Sağlık Bakanlığının 2020 yılı verilerine göre, 25–29 yaş grubunda yıllık görülme sıklığı 100.000 erkekte 12'dir. Bu veriler, genç erkeklerde testis sağlığı farkındalığının önemini ortaya koymaktadır.
Testis kanserinin başlıca risk faktörleri arasında inmemiş testis öyküsü, ailede testis kanseri bulunması ve daha önce testis kanseri geçirmiş olmak yer almaktadır. Bununla birlikte, herhangi bir risk faktörü bulunmayan erkeklerde de hastalık gelişebilir. Testis kanseri, günümüzde tedavi başarısı yüksek kanser türlerinden biridir.
Hangi Belirtilere Dikkat Edilmelidir?
Testis kanserinin en sık görülen belirtilerinden biri, testiste ortaya çıkan ağrısız kitle veya şişliktir. Testisin büyüklüğünde, şeklinde ya da sertliğinde değişiklik, testis torbasında ağırlık hissi ve alt karın bölgesinde rahatsızlık da görülebilir.
Bu değişiklikler her zaman kanser anlamına gelmez. Ancak belirtilerin önemsenmesi ve gecikmeden bir üroloji uzmanına başvurulması gerekir. Ani ve şiddetli testis ağrısı ise acil tıbbi değerlendirme gerektirir.
Kendi Kendine Testis Kontrolü Neden Önemlidir?
Kişinin testislerinin normal yapısını tanıması, zaman içerisinde ortaya çıkabilecek değişiklikleri fark etmesine yardımcı olabilir. İngiltere Ulusal Sağlık Sistemi (NHS) ve Amerikan Üroloji Derneğinin (AUA) resmî vakfı olan Urology Care Foundation, yaklaşık ayda bir kendi kendine testis kontrolü yapılmasını önermektedir. Kontrol, ılık duş sırasında veya sonrasında, her testisin ayrı ayrı ve nazikçe değerlendirilmesiyle gerçekleştirilebilir. Bu sırada kitle, sertlik, şişlik veya belirgin bir değişiklik olup olmadığına dikkat edilmelidir.
Bununla birlikte, düzenli kendi kendine testis muayenesinin testis kanserine bağlı ölümleri azalttığını gösteren yeterli bilimsel kanıt bulunmamaktadır. Bu nedenle tüm erkekler için zorunlu bir tarama yöntemi olarak değerlendirilmemelidir. Özellikle risk faktörleri bulunan erkeklerin kontrol konusunda hekimlerine danışmaları önemlidir.
Testis sağlığı farkındalığı yalnızca erkeklerin bireysel çabalarıyla sınırlı değildir. Araştırmalar, kadınların eş, partner veya anne olarak erkeklerin sağlık konusunda bilinçlenmelerine katkıda bulunabileceğini göstermektedir. Yakınlarının, testislerde fark edilen değişikliklerin önemsenmesi ve gerektiğinde hekime başvurulması konusunda destekleyici bir rol üstlenebileceği belirtilmektedir. Bu nedenle farkındalık çalışmalarında kadınların da bilgilendirilmesi önem taşımaktadır.
Eğitimle Farkındalık Artırılabilir mi?
Testis kanseri farkındalığının artırılmasında farklı eğitim yöntemlerinin etkili olabileceği araştırmalarla gösterilmiştir. Doğu Akdeniz Üniversitesi Hemşirelik Bölümü’nde yürütülen ve 2023 yılında uluslararası Health Education Research dergisinde yayımlanan randomize kontrollü araştırmada, ters yüz sınıf modeliyle verilen eğitimin öğrencilerin bilgi düzeylerini ve kendi kendine testis muayenesi yapma oranlarını artırdığı belirlenmiştir. Türkiye’de 2025 yılında yayımlanan bir diğer randomize kontrollü araştırmada ise eğitim broşürleri ve testis kanseri deneyimlerini içeren ses kayıtlarıyla verilen eğitimin olumlu etkileri ortaya konmuştur. Bu bulgular, farklı eğitim yöntemlerinin ve deneyim paylaşımının genç erkeklerde testis sağlığı farkındalığını destekleyebileceğini göstermektedir.
Farkındalık Sağlığımızı Önemsemekle Başlar
Movember, erkek sağlığını konuşmak, doğru bilgi edinmek ve gerektiğinde profesyonel yardım almak için önemli bir fırsattır. Genç erkeklerin bedenlerindeki değişiklikleri önemsemeleri, sağlık sorunlarını ertelememeleri ve sağlık hizmetlerine başvurmaktan çekinmemeleri sağlıklı yaşamın önemli bir parçasıdır.
Unutmayalım: Sağlığımızı korumanın ilk adımı, bedenimizi tanımak ve değişiklikleri önemsemektir.”