İnsanları yargılamadan önce, görünmeyen hikâyelerini de düşünmek gerek.
Herkes gördüğünü bilir, yaşadığını ise yalnızca sen bilirsin…
Hayatın terazisi iki kefeli gibi görünse de çoğu zaman olaylara ve insanlara yalnızca kendi penceremizden bakıyoruz. Gördüğümüz kadarıyla tanımlıyor, bildiğimiz kadarıyla anlamlandırıyor, kendi doğrularımızla hükümler veriyoruz.
Ne çabuk yargılıyoruz, değil mi?
Ne çabuk “Ben onu tanıdım, anladım, biliyorum.” diyebiliyoruz.
Peki, gerçekten ne kadar tanıyoruz karşımızdakini?
Bir insanın gülüşünün ardındaki kırgınlıkları, suskunluğunun içindeki fırtınaları, gözyaşlarına sığdırdığı yılları ne kadar bilebiliyoruz?
Daha önceki yazılarımda da hayat tecrübelerimden ve gözlemlerimden yola çıkarak sıkça vurguladığım gibi; anlamak, anlaşılmak ve gerçekten dinleyebilmek, insan ilişkilerinin en kıymetli tarafıdır.
Çünkü görmek başka, anlamak bambaşkadır. Her şeyin görünen bir yüzü vardır; bir de perdenin arkası, kapının bir adım sonrası…
“Bu insan çok gülüyor.” deriz. Belki de acısını kimseye göstermemek için gülüyordur. “Her şeye ağlıyor, çok duygusal.” deriz. Oysa kaç kez kırılmış, kaç kez içine atmış, kaç kez güçlü görünmek zorunda kalmıştır, bilir miyiz?
“Bu insan kendini ifade edemiyor, içine kapanık.” deriz. Belki geçmişinde defalarca susturulmuş, anlaşılmamış, özgüveni incitilmiştir.
Belki de artık konuşmaktan değil, yeniden anlaşılmamaktan korkuyordur.
İşte tam da bu yüzden, insanı davranışlarıyla yargılamadan önce o davranışların ardındaki hikâyeyi düşünmeliyiz.
Epiktetos’un düşüncesiyle, insanı etkileyen yalnızca olaylar değil, olaylara yüklediği anlamlardır. Her birimiz dünyayı kendi geçmişimiz, algımız ve deneyimlerimiz üzerinden yorumlarız.
Arthur Schopenhauer’in felsefesi de kendi bakış açımızın sınırlarını hatırlatır. Kendi penceremizden gördüğümüzü dünyanın tamamı sanmamalıyız.
Peki, hayat gerçekten adil mi, eşit mi?
Hepimiz aynı başlangıç çizgisinden çıkmıyoruz. Kimi hayata bir sıfır, kimi iki sıfır önde başlıyor. Kimi sevgiyi, güveni ve imkânları hazır bulurken kimi bunlara ulaşabilmek için ömrünün önemli bir bölümünü mücadele ederek geçiriyor. Herkesin yükü, şartları ve dayanma gücü aynı değil. Belki de eşitlik, herkesten aynı şeyi beklemek değil, herkesin farklı koşullardan geldiğini kabul edebilmektir.
İnsanların farklılıkları da hayatın zenginliğidir. Kimi matematikte, kimi sözel alanda başarılıdır. Kiminin analitik, kiminin duygusal zekâsı ağır basar. Kimi sayılarla, kimi kelimelerle, kimi notalarla kendini ifade eder. Neden herkesi aynı kalıba sığdırmaya çalışıyoruz?
Çok konuşanı fazla, susanı eksik; ağlayanı zayıf, gülümseyeni mutlu olarak tanımlıyoruz. Oysa bunların hepsi birer sıfat. Arkalarında ise korkuları, hayalleri, kırgınlıkları ve anlatamadıklarıyla bir insan var.
Üstelik bazen bir insanın bugün gösterdiği tepki, yalnızca o gün yaşadığı olayla ilgili değildir.
Geçmişten taşıdığı birikim, yıllardır içinde büyüttüğü hayal kırıklıkları ve kimseye anlatamadığı mücadeleler de o tepkinin bir parçasıdır. Biz yalnızca son noktayı görür, o noktaya gelene kadar yaşananları bilmeden karar veririz. Oysa insanı anlamak, yalnızca bugünkü hâline değil, onu bugünkü hâline getiren yolculuğa da bakabilmektir.
Carl Rogers’ın empati yaklaşımı bize önemli bir şey hatırlatır: Bir başkasını anlamak için onun dünyasına, onun gözünden bakmaya çalışmak gerekir. Onunla aynı fikirde olmak zorunda değiliz; yeter ki hissettiklerini anlamaya gayret edelim.
Herkes sizin gibi düşünemez, hissedemez, anlayamaz hayatı. Çünkü hiçbir yaşam yolculuğu bir diğerinin aynısı değildir. Bu yüzden yargılamadan önce dinlemeyi, dışlamadan önce anlamayı, vazgeçmeden önce bir kez daha düşünmeyi öğrenmeliyiz.
Unutmayalım; herkesin anlatamadığı bir hikâyesi, gösteremediği bir yarası vardır. Bizim sıradan gördüğümüz bir mesele, bir başkasının hayatındaki en zor eşik olabilir.
Belki de insan olmanın en büyük erdemi, bilmediğimiz hikâyeler karşısında hüküm vermemek, farklılıklar karşısında ötekileştirmemek ve anlamaya çalışmaktır.
Çünkü bazen bir insanı anlayabilmek için söylediklerinden çok, sustuklarında sakladıklarını duyabilmek gerekir. Herkes gördüğünü bilir, yaşadığını ise yalnızca sen bilirsin. Ve bazen bir yargıdan vazgeçmek, bir kalbe dokunmanın, bir insanı yeniden hayata bağlamanın en sessiz ama en güçlü yoludur.
Son kelimelerim ise satıra düşen bugüne dair…
Her tebessümün ardında görünmeyen bir yara, her suskunluğun içinde dile gelmeyen bir hikâye vardır. Biraz kalpten bakmalı hayata, biraz da ruhuyla dinlemeli insanı.
Çünkü hayat, yalnızca gördüklerimizden ibaret değil; hissedemediklerimiz, anlayamadıklarımız ve hiç bilmediğimiz hikâyelerle de örülü.
Unutmayın ki; herkes gördüğünü bilir, yaşadığınızı yalnızca siz bilirsiniz!
Satırların yarenliğinde yeniden görüşünceye değin, sağlıkla ve hoşça kalın…