Tümay TUĞYAN
Yüzlerce kişiyi, ‘ulusal güvenlik tehdidi’ olarak etiketleyen uygulama, açık bir insan hakları ihlali olarak ciddi eleştiri konusu.
Avrupa Parlamentosu Perşembe günü, 502 lehte, 2 aleyhte ve 59 çekimser oyla kabul ettiği kararda, ‘kamu düzeni ve güvenliğine tehdit’ sınıflandırmasının normalde terörizm şüphelileri için kullanıldığını, ancak pratikte, hedef alınan kişilerin hiçbir suç kaydı ve yasa dışı davranışlarına dair hiçbir kanıt bulunmadığını belirtti.
“Türkiye bu yargısal ve idari tacizlere derhal son vermelidir” diyen AP, yeterli delil veya bağımsız yargı denetimi olmaksızın yürütülen bu uygulamayı şiddetle kınadı.
N-82 ve G-87, Türkiye Cumhuriyeti’nin 2019 yılından bu yana genellikle yabancı uyruklu gazetecilere ve Hristiyan din görevlilerine yönelik olarak uyguladığı, idari güvenlik tahdit kodları olarak geçiyor.
N-82, ‘Milli güvenlik aleyhine faaliyette bulunan veya bulunduğu şüphesi olan’ yabancı uyruklulara Türkiye’ye girişte ön izin alma zorunluluğu getiriyor. Ancak uygulamada bu izin talepleri genellikle reddedildiğinden dolayı, aslında fiili bir giriş yasağı işlevi görüyor.
G-87 ise ‘Genel güvenlik’ açısından sakıncalı görülen yabancılara uygulanan bir kod ve bu kod, doğrudan bir giriş yasağı veya sınır dışı edilme sebebi olarak kullanılıyor.
Avrupa Parlamentosu kararında not edilmese de Kıbrıslı Türkler’in bir bölümü de G-82 mağduru.
G-82, ‘Milli güvenlik aleyhine faaliyette bulunan veya bulunduğu şüphesi olan’ yabancıların Türkiye’ye girişine, vize başvurularına ve oturma izinlerine kısıtlama getiren ciddi bir tahdit kodu. Sınır dışı sebebi olan bu kodun istihbarati bilgilere dayanılarak konulabildiği ve sadece dava yoluyla kaldırılabileceği ifade ediliyor.
Kıbrıslı Türkler’in bu kodlarla tanışması ise 2020 yılına denk geliyor. İngiltere’de yaşayan bir Kıbrıslı Türk olan Özay Hüseyin Kurtdere, İngiltere’den Türkiye’ye giriş yapmak isterken, G-82 ile engelleniyor.
Bu olayın basına yansıması sınırlı olduğundan, kamuoyu giriş yasaklarından Temmuz 2021’de, sadece dört gün arayla, 4’üncü Cumhurbaşkanı Mustafa Akıncı’nın Basın ve İletişim Koordinatörü Ali Bizden’in ve Araştırmacı-Yazar Ahmet Cavit An’ın, ‘Güvenlik tehdidi oluşturdukları’ gerekçesiyle Türkiye’ye alınmamalarının ardından yaygın biçimde haberdar oluyor.
Sonrasında aralarında gazeteciler Aysu Basri Akter, Ali Kişmir, Ulaş Barış ve Başaran Düzgün’ün de bulunduğu toplam 15 aydına genişleyen bu uygulama, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne göre açık bir hak ihlali oluşturuyor.
Ancak sorun sadece, doğrudan bir seyahat özgürlüğü ihlaliyle sınırlı değil. Bu aynı zamanda, yine yasal güvence altında bulunan basın, düşünce ve ifade özgürlüklerine getirilmeye çalışılan dolaylı bir engel de teşkil ediyor.
Bu uygulamanın Kıbrıs’ın kuzeyine fatura ettiği en önemli unsursa, bir korku ikliminin yaratılması, toplumun demokratik haklarını kullanırken bütünlüklü bir biçimde baskı altına alınmış olması.
Bugün bilebildiğimiz kadarıyla Kıbrıslı Türk yasaklı sayısı 15.
Kapıdan geri döndürülme olasılığı nedeniyle pek çok kişinin son beş yıldır Türkiye’ye girmeyi denemediğini de dikkate aldığımızda, bu listede çok daha fazla ismin yer alıyor olması, kuvvetle muhtemel.
Kıbrıslı Türk siyaseti ise ne yazık ki terörizm şüphelisi muamelesi gören vatandaşlarının yaşadığı bu hak ihlalinin önüne geçebilmeyi henüz başarabilmiş değil.
Gerek Ünal Üstel hükümeti, gerekse 5’inci Cumhurbaşkanı Ersin Tatar, bu konuyu Türkiye makamlarıyla istişare etmedikleri gerekçesiyle ağır eleştirilere maruz kalırken, ‘Seçilmemin ardından ilk 10 günün meselesi olacak’ diyen 6’ncı Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ise konuyu TC Cumhurbaşkan Yardımcısı Cevdet Yılmaz’la her görüşmesinde gündeme getirdiğini ifade ediyor.
Konuya ilişkin son açıklamasında Erhürman, Cevdet Yılmaz’ın kendisine konuyla ilgili kısa bir süre içerisinde dönüş yapacağını belirttiğini söyledi.
Türkiye’ye girişte engelleniş tarihi sırasına göre 15 kişilik liste şöyle:
Özay Hüseyin Kurtdere – 2020 (G-82)
Ali Bizden – 2021 (G-82)
Ahmet Cavit An – 2021 (G-82)
Ali Kişmir – 2021 (G-82)
Okan Dağlı – 2022 (G-82)
Can Sözer – 2022 (G-82)
Abdullah Korkmazhan – 2022 (G-82)
Aysu Basri Akter – 2022 (N-82)
Münür Rahvancıoğlu – 2022 (N-82)
Başaran Düzgün – 2022 (N-82)
Hasan Küdenler – 2023 (N-82)
Ulaş Barış – 2023 (N-82)
Koral Aşam – 2023 (N-82)
Evrim Hınçal – 2024 (N-82)
Mertkan Hamit – 2025 (N-82)