“Hayatımı bir zaman kapsülüne sığdırıyorum”

Fotoğraf, Yusuf Sevinçli için anı kaydetmenin ötesinde, zamanı durduran, hafızayı canlı tutan ve görünmeyeni görünür kılan bir mecra…

Fotoğraf, Yusuf Sevinçli için anı kaydetmenin ötesinde, zamanı durduran, hafızayı canlı tutan ve görünmeyeni görünür kılan bir mecra… Yirmi beş yıldır siyah beyaz ve analog fotoğrafın izinden giden sanatçı, dijital dünyanın hızına karşı yavaşlamayı ve zamansızlığı seçiyor. Objektifini Kıbrıs'a da çeviren Sevinçli, adanın bölünmüşlüğünü, yalnızlığını, melankolisini ve geçmişin izlerini kendine özgü fotoğraf diliyle anlattı. Kıbrıs'ta beş yıl boyunca çektiği fotoğrafları Republic isimli kitapta bir araya getiren sanatçıyla İstanbul'da buluştuk; fotoğrafın zamansızlığını, adanın huzursuz hayaletlerini ve politikanın yarattığı çelişkileri konuştuk.

Sohbetimizin başında yirmi beş yıl öncesine, Yusuf Sevinçli’nin fotoğrafla kurduğu ilişkinin ilk yıllarına gidiyoruz. İletişim Fakültesi’nde televizyon ve sinema eğitimi alırken katıldığı fotoğraf tarihi dersleri, bu uzun yolculuğun başlangıcı olmuş. Ardından İsveç’te geçen bir yıl, fotoğrafla güçlenen bağ ve hayatının merkezine yerleşen tutku…

“Üniversiteden sonra İsveç’e, fotoğraf okuluna gittim. Stockholm’de bir yıl yaşadım. Fotoğrafa dair çok şey öğrendim. Türkiye’ye döndüğümde hala fotoğraftan para kazanılabileceğini düşünmüyordum. Sadece fotoğraf çekmek istiyordum. On yılı aşkın süre sadece fotoğraf çektim. Hayatımı idame ettirmek içinse başka işler yaptım. Fotoğraf çekmekten para kazanmasam da fotoğraf çekmeye devam ederdim. Fotoğraf benim için tutkudur. Anı dondurma özelliği beni kendine çeker. Bugüne kadar binlerce fotoğraf çektim, her kareyi hatırlıyorum. Nerede, ne zaman çektiğimi, o fotoğrafı çektiğim anda ne hissettiğimi, ne düşündüğümü… Delilik gibi bir şey. Hayatımı zaman kapsülünün içine sığdırıyormuşum gibi bir his.”

“Siyah beyaz fotoğrafın sadeliğine çok daha fazla anlam yükleyebiliyorum”

Sanatçıyı çağdaşlarından ayıran en belirgin özelliklerden biri, siyah beyaz ve analog fotoğrafa olan bağlılığı. Dijital teknolojinin fotoğraf üretimini giderek hızlandırdığı bir çağda o, yavaşlamayı tercih ediyor. Fotoğrafla kurduğu ilişkinin özgünlüğü ise bu tercihte gizli…

“Fotoğraf çekmeye başladığımda dijital fotoğraf yeni çıkıyordu. Denemelerim oldu ancak hızlanmak değil, yavaşlamak istediğimi fark ettim. Sipariş üzerine hiçbir zaman fotoğraf çekmedim. Her zaman kendim için fotoğraf çektim. Bir yere iş yetiştirme derdim olmadı. İş yetiştirme telaşının fotoğraf sanatının ruhunu öldürdüğünü düşünüyorum. Hatta renkli fotoğraf bile çekmiyorum. Siyah beyaz fotoğraflar çekiyorum. Siyah beyaz fotoğrafların sadeliğinin getirdiği bir ferahlık, rahatlık var. Sadeliği seviyorum. Duygu olarak aktarmak istediğim anlamı çok daha rahat ifade edebiliyorum. Renkli fotoğrafta çok fazla farklı dinamik var. Renkli fotoğraflar izleyicinin algısını ve dikkatini farklı yerlere yöneltiyor. Fotoğraf benim için hep uzak yerlere gitmek, farklı kültürlerle, insanlarla tanışmak. Fotoğrafın ikinci safhasında ise çektiğim fotoğrafları işlemek için karanlık odaya, atölyeye dönüyorum. Küçük, karanlık stüdyoda tek başıma uzun saatler, hatta günler geçiriyorum.”

“Fotoğraflarım zamansızdır”

Kendi fotoğraf dilini nasıl tanımladığını sorduğumda, Yusuf Sevinçli'nin belgesel fotoğrafçılıktan ayrılan özgün yaklaşımı ortaya çıkıyor…

“Fotoğraf dilim belgesel fotoğraftan biraz daha farklı. Belgesel fotoğrafta birtakım görsel işaretler kullanılır. Zamanı, yeri, mekanı ve olayların ne olduğunu ifade eden işaretlerdir bunlar. Belgesel fotoğraf dilinin özelliği göstermek, kayıt altına almaktır. Ben de belgesel fotoğrafçı gibi çalışıyorum. Konulara, insanlara müdahale etmiyorum. Benim çalışmalarımda da her şey doğal akışı içinde, günlük hayatın bir parçası. Ancak yer, zaman, mekan ve olaylara ilişkin işaretleri kullanmıyorum. Hatta kendimi bunlardan soyutlamaya çalışıyorum. Biraz daha zamansız, mekansız, evrensel fotoğraflar çekiyorum. Böylece fotoğraflarımın daha çıplak, daha gerçek olduğunu düşünüyorum. Hatta diğer yaklaşımı kolaycılık olarak görüyorum. Benim fotoğraflarım zamansızdır, tarih bile atamazsınız.”

Yusuf Sevinçli'nin fotoğraflarıyla ilk karşılaşmam 2019 yılında, İstanbul'daki Pera Müzesi'nde açılan karma bir sergide oldu. Kıbrıs'ın güneyinde çektiği fotoğraflar dikkatimi çekmiş, sergiyi gezdikten sonra kendisine sosyal medya üzerinden ulaşmıştım. Böylece başlayan tanışıklığımız, yıllar içinde de devam etti.

”Fotoğraf tarihine referans veren, Doğu Akdeniz'in farklı coğrafyalarında çekilmiş fotoğraflardan oluşan, ondan fazla fotoğrafçının yer aldığı özel bir grup projesiydi. 1840 yılında Fransa'dan kalkan gemideki fotoğrafçıların çektiği fotoğraflardan esinlenilmişti. Ben de Rodos ve Larnaka'da fotoğraflar çekmiştim. Aslında aklımda Kıbrıs'a dair bir şey yapmak her zaman vardı. Adanın bölünmüşlüğü, tarihi zenginliği çok ilgimi çekiyordu. İnci gibi bir ada, politikanın absürtlüğüyle ne hale getirilmişti. Daha sonra, pandemi öncesinde adanın kuzeyine de geldim. Bu gelişler beş yıl boyunca sürdü. Adaya dair gerek tarih gerekse edebiyat tarzında çok sayıda kitap da okudum.”

“Kıbrıs geçmişin hayaletleriyle dolu ve bu hayaletler huzursuz”

Sevinçli'nin Kıbrıs'ın kuzeyinde çektiği fotoğraflara baktığımda yalnızlık ve melankoli duygusu dikkatimi çekiyor. Adanın tarihinin ve bölünmüşlüğünün fotoğraflarına nasıl yansıdığını konuşuyoruz…

“Adanın verdiği his yalnızlık, melankoli ve hüzün. Politik durumun getirdiği bölünmüşlük, savaşlar ve bunların yarattığı duygusal atmosfer… Belki siz adalılar bunu her zaman fark edemiyorsunuz. İngilizcede buna ‘homeblind’ deniyor. İçinde yaşadığınız şeyi fark edemez insan. Yabancılarsa bunu daha kolay görebilir. Kıbrıs ayrıca geçmişin hayaletleri ile dolu. Hayalet hikayelerine Kıbrıs edebiyatından iki romanda da rastladım. Bu hayaletler huzursuz. Günümüzdeki sorunlar çözüldüğünde, barış sağlandığında bu hayaletler huzura kavuşacak.”

“Bu Republic hangi Republic?”

Yusuf Sevinçli'nin Kıbrıs'ta çektiği fotoğraflar, Girne'deki Art Rooms galeriden İstanbul Modern'e uzanan sergilerle geniş bir izleyici kitlesine ulaştı. Şimdi de bu fotoğraflar, ARUCAD Press tarafından yayımlanan Republic isimli kitapta bir araya geldi. Kitabın isminin ardındaysa Kıbrıs'ın siyasi çelişkilerine gönderme de var…

“Geçtiğimiz yılın başında Girne'de bir sergim açıldı. Aynı dönemde fotoğraflarım, Panorama isimli karma sergi kapsamında yedi ay boyunca İstanbul Modern'de de sergilendi. Daha önce Galerist'te açılan kişisel sergimde de bazı Kıbrıs fotoğraflarım yer almıştı. Şimdi Paris'te bir sergim açılacak. Orada da Kıbrıs fotoğraflarımdan bazılarını sergilemeyi düşünüyorum. Son olarak ARUCAD Press yayınlarından kitabım çıktı. Pandemiden önce Lefkoşa'ya geldiğimde Çetinkaya Spor Kulübü'nün bahçesinde Republic isimli bir barın tabelasını görmüştüm. Logosu retro tarzdı. Bir şekilde Kıbrıs'ın güncel durumuna dair bir metafor gibi geldi bana. İki devlet var. Biri Kıbrıs Cumhuriyeti ama kuzeyde o şekilde kabul görmüyor. Kuzeyde; Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti var ancak dünyada tanınmıyor. Ortada bir cumhuriyet ifadesi dolaşıyor. Cumhuriyet var mı, yok mu? Kime göre var, kime göre yok? Sonuçta insan, ‘Bu Republic hangi Republic?’ diye sormadan edemiyor.”

“Kıbrıs'ın ağaçları eğilmiş ama yıkılmamış”

Son olarak, beş yıl boyunca Kıbrıs'ta herkesin gördüğü ama farkına varmadığı neleri fotoğrafladığını konuşuyoruz.

“Kitapta ve sergide yüzden fazla fotoğraf var. Kıbrıslı Türk ve Kıbrıslı Rum, özellikle de fotoğrafçı arkadaşlarımla bir açık masa toplantısı yapmıştım. Çünkü ben bir yabancıyım. Kıbrıs'a dışarıdan bakıyordum. Kendi deneyimlerimi fotoğraflarımla aktarırken onlara da danışmak istedim. Etik bir konu bu benim için. Kıbrıslıların fikrini almak istedim. Yanlış bir şey yapmak, sanatçı olarak gözümden bir şey kaçırmak istemedim. Çok anlamlı bir geceydi. Kıbrıs'ta çiftçiler, canlı kargalar gelip ürünlere zarar vermesin diye ölü kargaları asıyorlar. Mesela bu iyi bir örnek olabilir. Kıbrıs'ın ağaçlarını, bitki örtüsünü de çektim. Özellikle rüzgardan eğilmiş ağaçlarını… Bunları metafor olarak kullandım. Eğilmiş ama yıkılmamış. Bu da iyi bir örnek olabilir. Bunlar sizlerin gördüğü ama belki de hiçbir zaman dikkatinizi çekmeyen detaylar.

Röportaj Haberleri