Bir trafik kazasından sonra herkes aynı soruyu sorar:
“Arabada ne kadar hasar var?”
Oysa asıl soru şudur:
“Sürücüde ne kadar hasar var?”
Çünkü birçok kişi kazadan sonra aracını tamir ettirir, sigorta işlemlerini halleder ve hayatına kaldığı yerden devam ettiğini düşünür. Ancak bilimsel çalışmalar gösteriyor ki trafik kazaları yalnızca fiziksel değil, psikolojik bir olaydır (American Psychiatric Association, 2013).
Kazadan sonra sürücülerin önemli bir kısmı görünmeyen bir yük taşır:
- Direksiyon başına geçmekten kaçınma
- Sürekli kaza anını zihinde yeniden yaşama
- Kavşaklarda veya ani fren seslerinde irkilme
- Suçluluk duygusu
- Uyku ve dikkat problemleri
Bu belirtiler, travma sonrası stres tepkilerinin erken işaretleri olarak tanımlanmaktadır (Ehlers & Clark, 2000).
Günlük Hayattan Bir Örnek
Kazadan sonra birçok sürücü şu cümleyi kurar:
“Arabayı kullanıyorum ama artık eskisi gibi değilim.”
Örneğin; hafif bir çarpışma yaşayan bir sürücü, aylar sonra bile kavşağa yaklaşırken hızını gereğinden fazla düşürebilir ya da arkadan gelen araçlara karşı aşırı tedirginlik yaşayabilir.
Benzer şekilde, kırmızı ışıkta beklerken arkadan yaklaşan bir araç bile kalp atışını hızlandırabilir. Bu durum sürüş performansını doğrudan etkiler.
Suçluluk ve Kontrol Kaybı
Araştırmalar, kazaya sebep olduğunu düşünen sürücülerde suçluluk duygusunun yoğun olduğunu göstermektedir (Mayou et al., 2001).
Bu suçluluk zamanla şu sonuçlara yol açabilir:
- Kendine güven kaybı
- Karar verme gecikmesi
- Aşırı temkinli sürüş
- Direksiyon korkusu
İlginç bir şekilde, bazı sürücüler tam tersine daha riskli sürmeye başlayabilir. Bunun nedeni, kontrol hissini geri kazanma çabasıdır (Taylor & Deane, 2000).
Asıl Tehlike: İşlenmemiş Deneyim
Kazanın psikolojik etkisi ele alınmadığında, sürücülerde dikkat dağınıklığı ve panik tepkileri görülebilir. Bu durum ikinci bir kazaya zemin hazırlayabilir.
Günlük yaşamda şu tabloyla sık karşılaşılır:
Kazadan sonra direksiyona dönen sürücü, ani bir korna sesiyle refleks olarak hatalı manevra yapabilir.
Toplumsal Kör Nokta
Toplum olarak kazadan sonra genellikle şu konulara odaklanırız:
- Hasar kaydı
- Sigorta
- Tamir süreci
Ancak sürücünün psikolojik durumu çoğu zaman göz ardı edilir.
Oysa araştırmalar, psikolojik iyileşmenin sürüş güvenliği için kritik olduğunu göstermektedir (Blanchard & Hickling, 2004).
Ne Yapılmalı?
Kazadan sonra sürücüler:
- Kendilerine uyum süreci tanımalı
- Direksiyona hemen dönme baskısı hissetmemeli
- Yaşanan duyguları bastırmamalı
- Gerekirse profesyonel destek almalıdır
Net Mesaj
Trafik kazaları sadece araçlara zarar vermez. İşlenmemiş psikolojik etkiler, gelecekteki sürüş davranışlarını da etkileyebilir.
Kazadan sonra en büyük onarım kaportada değil, zihinde yapılmalıdır.
Kaynakça (APA 7)
-American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.).
-Ehlers, A., & Clark, D. M. (2000). A cognitive model of posttraumatic stress disorder.
-Mayou, R., Bryant, B., & Ehlers, A. (2001). Prediction of psychological outcomes after motor vehicle accidents.
-Taylor, J. E., & Deane, F. P. (2000). Acquisition and severity of driving-related PTSD.
-Blanchard, E. B., & Hickling, E. J. (2004). After the crash: Psychological assessment and treatment of motor vehicle accident survivors.