Gıprızlıca gonuşan Gıprızlıların genelde üş tip vatandaşlıgları vardır. Bunnardan birincisi Gıprız Cumhuriyeti yurddaşlı’ı, ikincisi Kuzey Gıprız Türg Cumhuriyeti (KGTC) üşüncüsü da Türkiya Cumhuriyeti yurddaşlı’ıdır. Esgiden dördüncü kategori olarag da Biritanya yurddaşlı’ını sayabilirdig. Şimdig durum deyişdi. Türkiya Cumhuriyeti’nin çog golay bir şekilde valilig aracılıynan Gıprızlılara TC vatandaşlı’ı verildiyi iddia edilir. Kaş Gıprızlının TC vatandaşlı’ı vardır? TC neçün bu Gıprızlılara TC yurddaşlı’ını verir? Bunun arkasında yatan ısdrateji nedir?
Gıprızlıların TC yurddaşlı’ından beglentileri nedir? Neçün bu yurddaşlı’ı almag içün talebde bulunurlar? Gıprızlıların bir ço’u içün bu tegnig bir meseledir. Eyitim, sa’lıg, ulaşım gibin garşılaşdıgları sorunnarı aşmag içün TC yurddaşlı’ı alma talebinde bulunabilirler. TC’nın onnara bu yurddaşlı’ı verme sebebi politig bir ısdratejinin sonucu gibi görünmegdedir. Yurddaşlıg ba’ı üzerinden TC devleti ve Gıprızlılar arasındakı ba’ın arddırılmasına yönelig önemli bir adım olarag bu deyerlendirilebilir. Gıprızlıların bu yurddaşlıgdan beglentilerni kamusal alanda dillendirdiglerini hiş duymadım.
Gıprızlılara TC ve yerli işbirligciler tarafından dayatılan yurddaşlıg KGTC yurddaşlı’ıdır. Gıprızlıca gonuşan Gıprızlıların Gıprız Cumhuriyeti yurddaşlıgları kuzeyde geşmez. KGTC’nin herhangi bir kurumu herhangi bir işleminiz içün Gıprız Cumhuriyeti yurddaşlı’ınızı gabul edmez. Bu yurddaşlı’ınız yog sayılır, Gıprız’ın kuzeyinde yog hügmündedir. Ne gadar ilginşdir ki Gıprızlılar bunu sorun haline getirib, gidlesel eylemler halinde protesto edmedi. Gıprız’ın güneyine veya dünyada başga bir yere giderkan Gıprız Cumhuriyeti yurddaşlı’ını gullanan bizler bu yurddaşlı’ımızın kuzeyde neçün geşerli olmadı’ını sorgulamag isdemeyig. Bize bunun bir dayadma oldu’unu, insan hag ve özgürlüglerne aykırı oldu’unu dillendirmeyig. Öte tarafdan çog ilginş bir şekilde Gıprız Cumhuryeti makamları KGTC kimliyni kimi yerlerde diggate almagda, Gıprızlıca gonuşan Gıprızlıların bu kimliglerni ibraz edmelerine sorun çıkarmamagdadır.
Gıprızlıların KGTC yurddaşlı’ıynan gurdugları ilişgi da çog problemlidir. Evinde KGTC bayra’ı asan Gıprızlı bir kaş dane gördüm. Vardır ama toblumun genelinde KGTC bayra’ı ve devletiynan ilişgi çog zayıfdır. KGTC bayra’ı asannar genelde yerleşiglerdir. Gıprızlıların KGTC yurddaşlıgları üzerinden siyasal taleblerde bulundu’unu da ne gadar söylebilirig emin deyilim. Yani “ben KGTC yurddaşıyım benim eyitim haggım vardır” ifadesi da çog gullanılmaz. Tam tersi soyud bir yerden yurddaşlıg haggı dile getirilir. “Sa’lıg en temel insan haggıdır” veya “eyitim her yurddaşın haggıdır” gibi soyud, nereden taleb edildiyi muamma olan ifadelernan bu dile getirilir. Toblumsal anlamda böyün gelinen nogda da insannarmızın eyitim ve sa’lıg yönünde KGTC’den bir beglentisi oldu’unu söylemeg mümkün deyildir. Bunu neçün dile getirmezler? Gıprızlılar içün KGTC’nin ifadesi nedir? Sözde gendileri içün gurulan bir devledden neçün hiş bir beglentileri yogdur? Neçün gendilerine dayadılan KGTC yurddaşlı’ının, gendilerine eyitim, ulaşım, sa’lıg, barınag gibin en temel insan haglarnı bile garşılamadı’ında bunu sorun haline getirmezler? KGTC kimliyi ne işe yarar?
Öte tarafdan özelliynan son zamannarda Gıprız Cumhuriyeti yurddaşlı’ı çog fazla dillendirilmeye başlanmışdır cemaatımız içünde. Burada diggad çekici nogda cemaatın bu ifadeyi gullanmasına ravmen, Gıprızlı siyasedcilerin Gıprız Cumhuriyeti’ni a’zına alamamasıdır. Bunun yerine “AB yurddaşlı’ı” veya “Güney Gıprız Rum Yönetimi” ifadesi gullanılmagdadır. Bunun agsine “Ben Gıprız Cumhuriyeti yurddaşıyım”, “Gıprız Cumhuriyeti’inden do’an haglarmız” gibi söylemler isa çog sıg gullanılmaya başlanmışdır. Bazan Gıprızlıların Gıprız Cumhuriyeti kimliyi içün “Urum kimliyi” ifadesini gullandı’ına da şahid oldum. Bu ifadeyi gullanannar dahil Gıprız Cumhuriyetindeki haglarından bahsedmegdedir. İnsannarmız güneye yerleşmegde, çocuglarnı özel okulda okudmagda, Gıprız Cumhuriyeti da cocuglarnın okul parasını ödemegdedir. Gıprız Cumhuriyeti’nin neçün bu çocugların eyitim parasını ödediyni cematımızın %95’i bilmemegdedir. Derler ki “bu bizim haggımızdır!”. “Bu hag nereşden geldi”, “bu haggı size haggı kurum sa’ladı” gibi soruları kaş gişi sorar?
Gıprız Cumhuriyeti’ndeki sa’lıg hizmedlerinden yararlanmag isdeyen çog insanımız vardır. Kuzeydeki sa’lıg sisdemine güvenmezler. Bundan dolayı üşredsiz veya belirli bir migdar para ödeyereg sa’lıg sisdeminin parçası olmag isderler. Bunu dile getirirkan da “ben Gıprız Cumhuriyeti yurddaşıyım” derler. Siyasetimizin böyüg bir kısmının bu konularnan ilgili figri yogdur. Bu konuları dile getirmezler. Bu konuları KGTC meşlisinde tartışmazlar. Neçün? Gıprızlıların Gıprız Cumhuriyeti’ynan olan ilişgilerni gonuşmag neçün KGTC meclisinde yasagdır? Bu yasa’ı kim goydu?
“Gıprız Cumhuriyeti’ndeki haglarmız” söylemi çog sorunludur. Bu söylemin sonu yogdur. Gıprız Cumhuriyeti yurddaşıyıg, sa’lıg haggımızı ve eyitim haggımızı isderig. Bu yurddaşlıg üzerinden, güneyde bıragdı’ımız malları isderig. Banka hesabı aşmag isderig. Ev almag isdrig. Araba almag isderig. Oy vermeg isderig. Gıprızlı Türglerin böyüg böyüg lisdaları vardır. Bu böyüg lisdalar bir şog taleb işermegdedir. Gıprız Cumhuriyeti bu talebleri garşılamag zorundadır. Garşılamadı’ı zaman da “Urumların ırgcı” oldu’nu dile getiririg. Bu ne anlama gelir? Bu Gıprızlı Türglerin gendilerni Gıprız Cumhuriyeti’nin br parçası olarag gördüyü anlamına gelir? Gendilerni bu devletin parçası olarag görselerdi Gıprız Cumhuriyeti’nin tobrag pütünlüynü savunmazlardı? Neçün Gıprız Cumhuriyeti’nin tobrag pütünlüynü savunmayıg? Biz Gıprız Cumhuriyeti’nin sınırlarnın Metehan’da biddiyni düşünürüg? Gıprız Cumhuriyeti’de 1960’da ortag padner olan bizler Gıprız Cumhuriyeti’nin Gıprız’ın kuzeyinde da varlı’ının oldu’unu bilmeyig? Yani biz Gıprız Cumhuriyeti’nin sadece güneyde oldu’unu düşünürüg?
Gıprız Cumhuriyeti yurddaşlı’ımızdan do’an haglarmız vardır. Bunnarı böyüg lisdalara yazarıg biz. Dillendiririg da süregli olarag. Bunnarı vermeyen Urumlara da ırgcılıg basarıg. Öyle deyil? Pekim, ayni yurddaşlı’ı paylaşdı’ımız Gibriyaga gonuşan Gıprızlıların yani Gıprızlı Urumların veya Gıprızlı Maronidlerin, Ermenilerin kuzeydeki hagları ne olacag? Kuzeye geşemeyen Gıprızlı Urumlar ve Ermeniler var. Bu yurddaşlarmız Türkiya’nın gara lisdasındadır. Kuzeye geçişleri yasagdır. Ayni yurddaşlı’ı paylaşdı’ımız insannarın evlerine dönüş haggı yogdur. Taha dün 5 yurddaşımız tutuglandı. Neçün? Gıbrıslı Maronidlere kövleri neçün iade edilmez? Maraş sahiblerne neçün iade edilmez? Mesela Karpazdakı Gıprızlı Urumların ve Kormaçiddeki Gıprızlı Maronidlerin neçün seçme ve seçilme haggı yogdur? Niyazi Kızılyürek, AKEL’in çabasıynan AB parlementosuna giderkana, neçün Gıprızlı Urumlar veya Maronidler CTP’nin çabalarıynan KGTC parlementosuna giremez? Neçün ayni yurddaşlı’ı paylaşdı’ımız bu insannar muhdarlarnı bile seçemez? Anadolu’dan gelen binnerce yerleşiyin kültür dernegleri, partileri, sendikaları varkan neçün yüzlerce yıldır bu tobraglarda yaşayan insannarmızın örgüdlenme hagları yogdur? Dernegleri, sendikaları, partileri yogdur? Neçün biz bunu apartaid rejimi olarag tanımlamayıg? Bir Türkiyalıya garşı Gıprızlı Türgler “Gıprızlı ırgcısı” ve “Gıprızlı milliyedcisi” olabilirkanan neçin Urumların ve Maronidlerin haglarnı gasbedenneri ırgcılıgla milliyedciligle suşlamayıg? Hem da devled eliynan sisdematig olarag yapılmasına ravmen? Anayasal yasalara tabi tutulmasına ravmen. Neçün?
Taha düne gadar Gıprızlı Urumların ve Maronidlerin mirası haggı yogdu. Devled ölen yurddaşlarmızın tobraglarına el goyardı. Karpaz’dakı Gıprızlı Urumların durumu deyişdi? Güneyde yaşayan agrabalarına evlerni, tarlalarnı miras olarag bırakabilirler? Bazan gendimi öyle ortamların içünde bulurum ki, duyduglarımdan utanırım. Öfkelenirim. Gıprız Cumhuriyeti’nin sınırları Karpaz’dan Baf’adır. Gıprız Cumhuriyeti yurddaşlı’nın kuzeyde hügmünün olmamasının sebebi Türg yerleşimci kolonyalizmidir. Gıprız Cumhuriyeti kuzeyde bidmez. Gıprız Cumhuriyeti yurddaşlı’ını paylaşan diyer yurddaşların kuzeyde yaşadıgları ma’duriyedlere garşı teg kelam edmeyceyig, bunnarnan ilgili hiş bir mücadele vermeyceyig koloni rejimine garşı ama güneye geşinca Gıpız Cumhuriyeti yurddaşı oldu’umuzu hatırlayıb çarşaf çarşaf isdeg lisdalarmız olacag. Ne yazık ki Gıprız Cumhuriyeti ve Gıprızlı Türgler arasındakı ilişgi tüketim düzeyindedir. Gıprızlı Türglerin Gıprız Cumhuriyetinden beglentileri çogdur. Peki Gıprız Cumhuriyeti’nin Gıprızlı Türglerden beglentileri vardır? Varsa bu beglentiler nelerdir? Neçün dile getirilmez? Kuzey Gıprız Türg Cumhuriyeti’nin sizden beglentileri çogdur. Vergisini alır. Asgere ça’rır. Seferberliye ça’rır. Gendine garşıysanız sizi hain ilan eder. Ancag siziñ yanıñızda yogdur. Yanıñızda olmadı’ı içün suyuñuza gadar Gıprız Cumhuriyeti’nden alırsıñız. Pütün bunnarı masaya yatırma zamanı gelmedi? Hesablaşmamız geregli deyil artıg? Yogsa mevcud durum bizi azar azar tükedirkana, yog olurkana güccüg fırsadların peşinden koşmaya, günü gurtarmaya devam edeceyig?
Nod: Yazının seslendirilmiş hali; https://youtu.be/pfQLjDsWAyY