Serap ŞAHİN
Üstel Hükümeti, yıl boyunca peş peşe borçlanmaya devam etti. Türk Lirası, dolar, Euro ve sterlin cinsinden alınan borçlar milyarları bulurken, Türk Lirası işlemlerinde yüzde 40’ı aşan faiz oranları kamu maliyesindeki yükü derinleştirdi. Hükümetin sıklıkla başvurduğu iç borçlanmanın gerçek boyutu, Merkez Bankası kayıtlarıyla gün yüzüne çıktı.
Merkez Bankası'nın devlet iç borçlanma senedi (DİBS) ihale sonuçlarına göre; hükümet, 2026 yılının başından 15 Ekim'e kadar Türk Lirası ve yabancı para cinsinden toplam 75 ayrı borçlanma işlemi gerçekleştirdi. Bu işlemlerin 19'u Türk Lirası, 33'ü ABD doları, 9'u Euro ve 14'ü İngiliz sterlini cinsinden kayıtlara geçti.
Merkez Bankası'nın “İhalede Kabul Edilen Tutar” verileri toplandığında, 1 Ocak–15 Ekim dönemindeki toplam borçlanma hacmi 47 milyar 386 milyon 775 bin 793 TL, 214 milyon 190 bin 515 dolar, 78 milyon 660 bin Euro ve 233 milyon 50 bin sterline ulaştı.
Maliye Bakanı Özdemir Berova, muhalefetin “Maliye battı” eleştirilerine karşı çıkarak bütçe açığı kapsamında borçlanmanın şu an 15,5 milyar TL bandında olduğunu ve yapılan işlemlerin eski borçları çevirmeye (roll-over) dönük olduğunu savunsa da; Merkez Bankası ihaleleri kamunun sürekli 2 ila 4 ay gibi kısa vadelerle ve yüzde 40'lara varan faizlerle ciddi bir borç sarmalına girdiğini ortaya koyuyor.
Öte yandan Üstel Hükümeti, seçim yasaklarının yürürlüğe girmesinden yalnızca iki gün sonra, 9 Ekim'de, yılın en yüksek aylık Türk Lirası borçlanmasına imza attı. Tek bir günde iki ayrı işlemle 7 milyar 255 milyon TL borçlanılırken, geri ödeme yükümlülüğü seçimlerin ardından görev yapacak hükümetin dönemine bırakıldı.
Ekim'in ilk 9 gününde 7,3 milyar TL borç
Hükümetin 2026 yılındaki en yüksek aylık Türk Lirası borçlanması, Ekim ayında gerçekleşti.
9 Ekim'de yapılan iki ayrı işlemde toplam 7 milyar 255 milyon TL borçlanıldı.
İlk işlemde 2 milyar 670 milyon TL, 91 gün vadeyle ve yüzde 38,29 faiz ödenecek. İkinci işlemde ise 4 milyar 585 milyon TL, 119 gün vadeyle ve yüzde 38,59 ortalama faiz oranıyla borçlanıldı.
Söz konusu borçların geri ödeme tarihleri sırasıyla 8 Ocak ve 5 Şubat 2027 olarak belirlendi.
Aynı tarihte 5 milyon dolar ve 3,5 milyon sterlin tutarında borçlanma da gerçekleştirildi. Dolar borçlanmasında ortalama faiz yüzde 4, sterlin borçlanmasında ise yüzde 4,64 oldu.
Maliye Bakanı Özdemir Berova:
“Her borçlanma yeni açık değil, eski borcu çeviriyoruz”
Maliye Bakanı Özdemir Berova ise borçlanma tablosuna ilişkin yaptığı değerlendirmede, rakamların kamuoyunda yanlış yorumlandığını iddia etti. 2026 bütçesinin 191 milyar TL gider, 165,4 milyar TL gelir ve 25,7 milyar TL açık öngörüsüyle hazırlandığını belirten Berova, bu açığın aynı zamanda yasal borçlanma üst sınırını teşkil ettiğini söyledi.
Yıl başında hedeflenen 25,7 milyar TL'lik borçlanma tavanına karşın şu anki rakamın 15,5 milyar TL seviyesinde seyrettiğini ve yılı 18–19 milyar TL bandında kapatmayı öngördüklerini savunan Berova, şu ifadeleri kullandı:
“Maliye bu ay 7 milyar borçlandı, 5 milyar borçlandı, 3 milyar borçlandı deniliyor. Yapılan her borçlanma yeni bir açık değildir. Eski borcun çevrilmesi de bu borçlanmayla yapılır.”
Bakanlığın “eski borçların çevrilmesi” olarak açıkladığı kısa vadeli iç borçlanma yöntemi, vadesi gelen borçların 2-3 ay arayla yeniden ihale edilmesine ve her defasında yüzde 38 ile yüzde 42 bandındaki yüksek faiz yükünün kamunun üzerine eklenmesine yol açıyor.
Nisan, Mayıs ve Eylül'de 10'ar ayrı borçlanma
Merkez Bankası kayıtlarına göre, yılın ilk dokuz buçuk ayında en fazla borçlanma işlemi Nisan, Mayıs ve Eylül aylarında gerçekleştirildi.
Bu üç ayın her birinde 10 ayrı borçlanma kaydı oluştu.
Nisan ayında 6 milyar 545 milyon TL, 26,6 milyon dolar, 22,2 milyon Euro ve 21,4 milyon sterlin borçlanıldı.
Mayıs ayında 3 milyar 765 milyon TL, 51,1 milyon dolar, 14,9 milyon Euro ve 35,8 milyon sterlin tutarında borçlanmaya gidildi.
Eylül ayında ise 6 milyar 796 milyon TL, 25,3 milyon dolar, 11,4 milyon Euro ve 28,9 milyon sterlin borçlanıldı.
Nisan’da 3 ayrı işlemle 6,5 milyar TL borçlanıldı
Nisan ayındaki Türk Lirası borçlanmasının büyük bölümü 24 Nisan'da gerçekleştirilen işlemden oluştu.
Üstel Hükümeti, Nisan ayında Türk Lirası cinsinden 3 ayrı işlemle toplam 6 milyar 544 milyon 962 bin 192 TL borçlandı.
Hükümet, 24 Nisan'da 84 gün vadeyle 6 milyar 380 milyon TL borçlandı. İşlemde ortalama faiz oranı yüzde 40,68 olarak kayıtlara geçti.
Nisan ayında ayrıca 15 Nisan'da 88 milyon 357 bin TL, 24 Nisan'da ise 76 milyon 604 bin TL tutarında özel tertip hazine bonosu çıkarıldı.
Mayıs'ta 51 milyon doları aşan borç
Dolar cinsinden en yüksek aylık borçlanma mayıs ayında gerçekleşti.
Üstel Hükümeti, mayıs ayında 9'u döviz, 1'i Türk Lirası cinsinden olmak üzere toplam 10 ayrı borçlanma işlemi gerçekleştirdi. Bu işlemlerde 3 milyar 765 milyon TL, 51 milyon 60 bin 739 dolar, 14 milyon 900 bin Euro ve 35 milyon 800 bin sterlin borçlanıldı.
8 Mayıs'ta gerçekleştirilen 19 milyon 450 bin dolarlık borçlanmada 133 günlük vade ve yüzde 4 ortalama faiz oranı belirlendi.
Aynı tarihte 14 milyon 900 bin Euro, yüzde 3,45 ortalama faiz oranıyla; 35 milyon 800 bin sterlin ise yüzde 4,54 ortalama faiz oranıyla borçlanıldı.
Türk Lirası cinsinden ise 22 Mayıs'ta 3 milyar 765 milyon TL borçlanıldı. Bu işlemde 98 günlük vade ve yüzde 41,03 ortalama faiz oranı kaydedildi.
Haziran'da 3,6 milyar TL: Ortalama faiz yüzde 41,80
Üstel Hükümeti, haziran ayında 2'si Türk Lirası, 7'si döviz cinsinden olmak üzere toplam 9 ayrı borçlanma işlemi gerçekleştirdi. Bu işlemlerde 3 milyar 558 milyon 177 bin 534 TL, 19,2 milyon dolar, 3,1 milyon Euro ve 24,3 milyon sterlin borçlanıldı.
5 Haziran'da gerçekleştirilen 3 milyar 470 milyon TL'lik işlemde 91 günlük vade ve yüzde 41,80 ortalama faiz oranı belirlendi.
Aynı tarihte 88 milyon 177 bin 534 TL tutarında özel tertip hazine bonosu da çıkarıldı.
Temmuz'da 6,8 milyar TL: Ortalama faiz yüzde 41,42
Üstel Hükümeti, temmuz ayında 2'si Türk Lirası, 4'ü döviz cinsinden olmak üzere toplam 6 ayrı borçlanma yoluna gitti. Bu işlemlerde 6 milyar 767 milyon 17 bin 808 TL, 13,6 milyon dolar, 3,4 milyon Euro ve 18,7 milyon sterlin borçlanıldı.
Türk Lirası cinsinden borçlanmanın 6 milyar 600 milyon TL'lik bölümü 17 Temmuz'da gerçekleştirilen işlemden oluştu.
84 gün vadeli borçlanmada ortalama faiz oranı yüzde 41,42 olarak kayıtlara geçti.
Aynı tarihte 167 milyon 17 bin 808 TL tutarında özel tertip hazine bonosu da çıkarıldı.
Şubat'ta 4,7 milyar TL: Ortalama faiz yüzde 35,47
Hükümet, Şubat ayında 6 ayrı işlemle Türk Lirası ve döviz cinsinden borçlandı.
26 Şubat'ta gerçekleştirilen işlemde 4 milyar 710 milyon TL, 57 gün vadeyle ve yüzde 35,47 ortalama faiz oranıyla alındı.
Şubat ayında ayrıca 11,1 milyon dolar, 2,2 milyon Euro ve 12,1 milyon sterlin tutarında borçlanma gerçekleştirildi.
Mart'ta 3,3 milyar TL borç
Mart ayında 5 ayrı borçlanma kaydı oluştu.
Türk Lirası cinsinden toplam 3 milyar 276 milyon TL borçlanılırken, dolar cinsinden 8,8 milyon, sterlin cinsinden ise 19,4 milyon tutarında borçlanmaya gidildi.
31 Mart'ta gerçekleştirilen 3 milyar 190 milyon TL'lik borçlanmada 66 günlük vade belirlendi. Ortalama faiz oranı yüzde 39,01 oldu.
Ağustos'ta 4,7 milyar TL, 20 milyon dolar
Ağustos ayında 8 ayrı işlem gerçekleştirildi.
Türk Lirası cinsinden 4 milyar 715 milyon TL, dolar cinsinden 20,3 milyon, Euro cinsinden 4,3 milyon ve sterlin cinsinden 14,4 milyon borçlanıldı.
28 Ağustos'ta gerçekleştirilen 4 milyar 715 milyon TL'lik işlemde 91 günlük vade ve yüzde 38,60 ortalama faiz oranı kaydedildi.
Eylül'de 6,8 milyar TL borçlanıldı
Eylül ayında Türk Lirası cinsinden toplam 6 milyar 795 milyon 613 bin 591 TL borçlanıldı.
4 Eylül'de gerçekleştirilen 4 milyar 86 milyon TL'lik işlemde 98 günlük vade ve yüzde 38,92 ortalama faiz oranı kaydedildi.
30 Eylül'de ise 2 milyar 79 milyon TL, 100 gün vadeyle ve yüzde 38,40 ortalama faiz oranıyla borçlanıldı.
Aynı ay özel tertip hazine bonoları da çıkarıldı.
Ocak'ta TL borçlanması yok, döviz borcu var
Hükümet, 2026 yılının ilk ayında Türk Lirası cinsinden yeni bir borçlanma gerçekleştirmedi. Ancak yabancı para cinsinden 7 ayrı işlem yapıldı.
Ocak ayında toplam 33,2 milyon dolar, 17,3 milyon Euro ve 54,7 milyon sterlin borçlanıldı.
9 Ocak'ta gerçekleştirilen 22 milyon 150 bin dolarlık borçlanmada 119 günlük vade ve yüzde 4,06 ortalama faiz oranı kaydedildi.
Aynı tarihte 17 milyon 300 bin Euro yüzde 3,48; 40 milyon 150 bin sterlin ise yüzde 4,04 ortalama faiz oranıyla borçlanıldı.
Kamu kurumları için de özel tertip bonolar çıkarıldı
Merkez Bankası'nın borçlanma kayıtlarında Maliye Bakanlığı tarafından çeşitli kamu kurumları için çıkarılan özel tertip hazine bonoları da yer aldı.
Toprak Ürünleri Kurumu, Cypfruvex, Sosyal Sigortalar Dairesi ve Doğu Akdeniz Üniversitesi için gerçekleştirilen işlemler de kayıtlar arasında bulunuyor.