Kıbrıs sorunu çok uzun bir aradan sonra ilk defa bu kadar çok gündem oldu…
BM Genel Sekreteri’nin Temsilcisi Holguin’in yoğun diplomasi trafiği ve liderlerin 9 Kasım’da ilan ettikleri uzlaşı için gösterilen çabalar üzerinden bol bol konuştuk Kıbrıs sorununu.
Türkiye, AGİT Genel Sekreteri Feridun Sinirlioğlu’nu BM Genel Sekreterliği için aday gösterirken de dikkat çekici konuların başında geliyordu, Kıbrıs sorunu.
Nitekim Sinrlioğlu, Güvenlik Konseyi’nin karşısına geçtiğinde, en dikeli sorular arasında Kıbrıs sorunu yine başı çekti.
Hafta başı Antalya’da başlayan ve BM çatısı altında Türkiye’nin ev sahipliği yaptığı İklim Zirvesi’nin de temel magazin maddelerinden biriydi.
Zira, Kıbrıslı Rum Lider Hristodulidis’in Erdoğan tarafından karşılanmaması, ancak aile fotoğrafında yer alması, Cumhurbaşkanı Erhürman’ın Erdoğan tarafından karşılanırken, aile fotoğrafına girememesi, zirveye dair dikkat çekici ayrıntılardı.
Şüphesiz, zirvenin en dikkat çekici taraflarından biri, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula Von der Leyen’e atfedilen ve Kıbrıs sorununda ilerleme sağlanması şartıyla Türkiye’nin Gümrük Birliği anlaşmasının güncellenebileceğine ilişkin diplomatik kaynaklara dayandırılan formüller, yine Kıbrıs sorunu üzerinden karşımıza çıkan gündemlerden biriydi.
Burada dikkat çekici olan, Kıbrıs sorununda bir anlaşma olması ya da somut bir tarihle hedef konması değil, ilerlemeden bahsedilmekle yetinilmesi.
Liderlerin, bir müzakere masası kurabilmeleri, şüphesiz ki somut ve önemli bir ilerleme…
Çeşitli diplomatik çevreler, AB’nin bu konuda Kasım ayı sonunda somut bir öneri yapmaya hazırlandığına işaret ediyor.
Türkiye bir süredir, 1996 yılında yürürlüğe giren Gümrük Birliği Anlaşmasının kapsamının genişletilmesini talep ediyor ve ekonomik dezavantajları olduğuna işaret edip, bunların giderilmesini istiyor.
Türkiye, tarım alanlarının genişletilmesini, hizmetler, kamu alanları ile dijital ticaret konularının da kapsama alanına alınmasını istiyor. Özellikle AB’nin üçüncü ülkelerle imzaladığı serbest ticaret anlaşmalarında söz sahibi olmayı, Türk taşımacılara uygulanan kota ve ticari engellerin kaldırılmasını ve iş insanlarına vize kolaylığı sağlanmasını talep ediyor.
AB ise, bu taleplere karşı retçi bir tavır içinde değil… Aksine, uzun zamandır ilişkileri daha sıcak noktada tutacak şekilde, temkinli bir yakınlaşma politikası izliyor.
Avrupa Komisyonu’nun 2025 verilerine göre, AB-Türkiye ticaret hacmi 217,6 milyar euroya ulaşmış.
Bu büyüklükte bir ticaret ilişkisi Gümrük Birliği’nin güncelenmesinin her iki taraf için de önemli olduğunu açıkça gösteriyor.
Türkiye, Avrupa pazarına erişimini genişletip, daha eşit koşullarda bir yer edinebilecek.
Döviz geliri artacak, yabancı yatırımı çekebilecek.
AB de bu anlaşmadan fayda sağlayacak… En önemlisi Çin’e bağımlılığı azaltacak, daha düşük maliyetli üretim imkanı bulacak. Türkiye ile daha güçlü bir entegrasyon kurup, bölgesel bağlantılarını ve tedarik güvenliğini destekleyecek.
Peki Kıbrıs bunun için bir zemin yaratabilir mi?
Şüphesiz ki, 9 Kasım’da liderlerin vardığı uzlaşı, beklentileri tam olarak karşılamasa da 8 yılın ardından bir geçiş kapısının açılmasıyla ilgili anlaşmaya varılması önemli.
Daha da önemlisi, görüşme ve çabaların sürmesi için hala açık bir alan bırakılmasına vesile olması. Yoksa neredeyse kimsenin adını bilmediği Kampos yolunun açılması, ya da zaten 1 yıl önce başlaması beklenen Imagine projesinin teknik komitelere havale edilmesi, zaten başlayan arşiv paylaşımının, ya da Ermeni ve Maronit kliselerinin restorasyonu, radikal bir gelişme değil!
Ama bunlar konusunda dahi bir uzlaşma sağlanamaması demek, BM’nin de çabalarını noktalaması anlamına gelecekti ki, en azından şu anda sürecin hala canlı olduğunu anlıyoruz.
Ay sonu liderler,n BM Genel Sekreteri ile biraraya gelmesi bekleniyor. Hatta görev süresi sona ermeden Genel Sekreter’in, Aralık sonundan önce 5’li bir zirveyi zorlamaya devam edeceği de konuşuluyor.
En azından Genel Sekreter görüşmesinden, müzakerelerin başlaması için daha güçlü bir zemin yaratılmasını bekleyebiliriz.
Kıbrıs Rum devlet kanalı PIK çok iyi bir habercilik örneği sergileyerek, Kambos’a gitti. Muhtarla görüştü ve alınan bu kararı yorumladı.
Aktarılan bilgilerden anladığımız, Trodos dağının eteklerindeki bu köy, öyle hemen açılabilecek bir yola sahip değil!
Muhtar yol yapımının 2 yıla kadar uzayabileceğini söylüyor.
Aynı anda açılması kararlaştırıldığı için Akıncılar kapısı da Kombos’u bekleyecek!
Köylüler çok uzun zamandır bir açılım bekliyor. 74 öncesi 2bine yakın nüfusu olan köyde, şu anda güncel nüfusun 160 olduğunu söylüyor, muhtar. Köyde hastane, banka ya da eczane yok!
Bu temel hizmetler için en az 2 saatlik bir yolculuk yapılması gerekiyor ve nüfus da oldukça yaşlı!
Yolun açılmasıyla bu temel hizmetlere erişim kolaylaşacak!
Ancak liderlerin Genel Sekreterle yapacakları görüşmede, Haspolat ya da Kiracıköy-Eğlence yolunun açılması konusunda bir uzlaşı yaratmaları çok daha hızlı ve gözle görünür bir sonuç yaratabilir.
Özellikle Haspolat’ın açılmasıyla birlikte, ticaret kolaylaşıp Yeşil Hat’tın kapsamının genişletilmesi yeniden gündeme gelebilir.
Metehan geçiş trafiği çok önemli ölçüde rahatlayabilir.
Genel Sekreter görüşmesi müzakere masasının kurulması için de bir zemin yaratabilir.
Antalya’daki COP31 Zirvesi bir kez daha gösterdi ki, tanınma ve tanınmama siyasetinin kendisinden ziyade, Kıbrıslı Türkler her şart ve koşulda çözüme en fazla ihtiyaç duyan taraf olarak kalıyorlar.
Zira Erdoğan, Türkiye Kıbrıs Cumhuriyeti’ni tanımadığı için Hristodulidis’i kapıda karşılamadı ama Hritodulidis uluslararası tanınmış bir ülkenin devlet başkanı olarak, bütün üst düzey noktalarda yerini aldı. Konuşma yaptı ve zirvedeki dünya liderlerine seslendi.
Bizim hiç gündemimize dahi gelmeyen çevre politikaları konusunda vizyonunu paylaştı.
Türkiye’nin tanıdığı için kapıda karşılanan Cumhurbaşkanı Erhürman, aile fotoğrafına giremedi. Dünya liderlerine o platformdan seslenemedi.
Özellikle Erdoğan Hristodulidis içeri girerken sahneden ayrılırken, Genel Sekreter Gutterres de Erhürman’ın Erdoğan tarafından karşılandığı sırada sahnede değildi.
Bizim çözüme ihtiyacımız var… Dünden daha fazla, yarından daha acil olarak!
Bunun için de liderleri yalnız bırakıp kendi köşemizden eleştirerek değil, sivil toplum örgütleriyle, aydınları ve halk desteğiyle bu sürecin sahiplenilmesi gerekiyor.
Örneğin çok uzun zamandır Kıbrıs Türk Ticaret Odası’nın bu kadar pasif kalmasını, kendisini doğudan ilgilendiren bu kadar konu gündemdeyken tek satır laf etmemesini çok yadırgıyorum.
Bir dönemin ana katalizörlerinden biri olan en güçlü sivil toplum örgütlerinden birinin “Türkiye ne derse o” deyip, devlet politikası arkasına saklanıp edilginleşmesi, bu kadar yıl boyunca akıtılan alın teri ve emeğe yazık etmektir.
Oysa sivil toplum örgütlerinin varlık sebebi, yönetimleri denetlemek ve katalizör yaratmaktır.
Son liderler görüşmesinden hiçbirşey çıkmadıysa, en azından Kıbrıs sorununun yeniden gündeme gelip konuşulması sonucu çıktı ki, bu ortamda bu bile önemli bir ihtiyaç.
Umarım en kısa sürede hepimizin üzerindeki ölü toprağı bir an önce kalkar.
Çünkü bizim söyleyecek sözü olanlara, gelecek için kaygı duyup bu topraklar için heyecan besleyenlere gerçekten ihtiyacımız var.