Bir dünya halkı olabilmek

Neşe Yaşın

Geçmiş insanın önünde mi arkasında mıdır? Profesör Banjamin Broom’un kitabında vardı bu. Bir Amerikalı, geçmişin arkada olduğunu, geride kaldığını söylerken Yunan katılımcı geçmiş önümde onu görüyorum gelecek arkamda onu göremiyorum demişti. Belleğin, travmatik belleğin coğrafyamızda ne kadar devrede olduğunu anlatan bu saptama çarpıcı gelmişti bana. Bugünümüzü karartan ve yarının önünü kesen bu ağır bellek aslında. Sadece kolektif bellekten söz etmiyorum. Sürekli anlatılan ve kederi kronik hale getiren aile hikayeleri örneğin. Her anlatıldığında kalbi daha da ağırlaştıran hikayeler. Anlatılmayıp içe gömülse daha mı iyi, emin değilim bundan. Bir biçimde onlarla hesaplaşıp yaydıkları zehirden kurtulmak için bir kutuya kapatıp bırakmak galiba çözüm. Yaşla birlikte bellek daha da ağırlaşıyor. Bende konsantrasyon problemi var. Çok uzun süre dikkatimi bir şeye veremiyorum. Bir konferansta mesela, belli bir süre sonra konuşmayı takip etmediğimi kafamdaki bilinç akışına kapıldığımı fark ediyorum. İşittiğim bir kelimenin getirdiği çağrışımlarla oluyor bu ve genellikle kronikleşmiş bir yasla ilişkileniyor. Çağrışımlar zinciri durdurulmaz hale geliyor kimi kez. Birden fark ediyorum bulunduğum yerde olmadığımı ve telaş ve suçlulukla geriye dönüyorum. Konferansın bir bölümünü kaçırmış oluyorum ama.

Aynı kişi hakkında çok farklı yorumlar duyarız ya; kimisi çok merhametli, iyi bir insandan söz ederken bir başkası aynı kişinin acımasızlığı ve zulmünden dem vurur. Bu çarpıcı gelmiştir hep bana. Belki de rol yapan, merhametli taklidi yapan bir zalimdir söz konusu olan. Ya da aynı kişinin iki farklı yüzüdür gözlemlediğimiz. İnsanların özellikleri daha çok da kritik anlarda ortaya çıkar. Zor bir anda kendi kişisel çıkar mı yoksa etik değerler mi öne çıkacaktır? Politik Zübükler örneğin, bu günlerde dudak uçuklatacak bir performans içindeler Türkiye’de. Başkaları adına utanmayı anlatan bir Almanca kelime vardı ama burada yepyeni kelimelere ihtiyaç var bence. Bende karşılığı bir mide bulantısı bazı davranışların. İnsanın nasıl bozulduğunu görmek kederlendirdiği kadar kaygılandırıyor da.

Kötüler daha ne kadar bu dünyanın karar vericileri olacaklar bilemiyorum. Bir yanda derin yoksulluk ve çaresizlik diğer yanda sınırları gittikçe genişleyen zevkusefa.

Kuşaklar arasındaki dil farkı hiç bu denli açılmamıştı. Dünyadaki Z kuşağı argosunu hayretle takip ediyorum. İsyanın dilde zuhur ediş hali önceki kuşaklara oldukça kaba ve keskin gelebiliyor. Böyle nitelemeler farklı olanı yargılama tehlikesi taşıyor bana kalırsa. Her yeni kelime bir ifade ihtiyacının sonucu. Don Kişot geride kalmakta olan bir dünyanın masumiyetine takılı kalığı için değirmenlere savaş açmıştı. İçimizi acıtan, iç burkan bir şey vardı bunda. Şimdilerde felaket senaryoları doğanın yıkımı ve yapay zekâ çevresinde dönüyor. Gelecek kaygısı ile dolu yeni kuşaklar sokaklara dökülürken en çok da neşe ve ironiye sığınıyorlar. Karanlığın ve ölümün karşısına yaşama sevincini koyuyorlar. Kapitalizmin nasıl bir yıkım getirdiğini fark eden bu kuşak hayat kırıklığı yaratmış otoriter sosyalizm deneyiminin yerine yeni bir sosyalizm koymaya çalışıyor diye düşünüyorum. Sosyal devlet ve adil dağılım talebi bir yana sembolleri de sözcük dağarcıkları da sol kültürel iklim içinden. Bıyıklı abiler akıl vermek yerine bu yeni dili ve ruhu anlamaya çalışmalı bana kalırsa.

Fransa’daki eski tüfeklerden şair arkadaşım Francis Combes  geçenlerde bir çevrimiçi toplantıda heyecanla anlatıyordu Paris’teki gösterilerle ilgili izlenimlerini. Bir de marş yazmış bunun için. Yazımı bu marşın çevirisiyle sonlandırayım

Dünya Halkının Marşı

İşte buradayız, dünyanın dört yanından geliyoruz

Sahip olmadığımız şehirlerde yaşıyoruz

Kalabalığız, sayılmıyoruz

Her zaman yan yana, çoğu zaman yalnızız

Darı taneleri, dağılmış kumlar gibi

Birlikte oluştururuz yeni bir dünyayı

Dünyanın tüm bayraklarını taşıyoruz

Pabuçlarımızda küçük birer dünya her birimizin

Belki hiç ayak basmadığımız ülkelerden gelen

Dağınık, bölünmüş, güçsüzüz

Ama her şeye kadiriz birlikte

Bulunduğumuz her yer merkezi dünyanın

Evet, dünyayla konuşabiliriz

Tüm dünyayla iletişim kurabiliriz

Zirveler, denizler, sınırlar üstünden

Her birimiz kendi yolumuzda, bilinmeyene doğru

Yine de aynı caddelerde yürüyoruz

Dünya için bir gelecek yaratmak elimizde

İşte buradayız, biz Dünyanın dört yanından geliyoruz

Ayrı ayrı olsak da bir kalabalık oluşturuyoruz hep birlikte

Ortak iyiliğimiz için birleşmemiz gerek

Her kalpte gökyüzünün bir parçası yetiştiğinde

Birlikte muhteşem bir gökkuşağı yaratırız

Dünyanın kaderi yatıyor adeta çıplak ellerimizde

İşte buradayız

Geliyoruz

Biz Dünya Halkıyız

Sözler: Francis Combes

Müzik: Dominique Deyris