1. HABERLER

  2. ARŞİV

  3. Öğretmenlik ve Yaşam Boyu Eğitimde Profesyonel Gelişim ve Değişim Süreci
Öğretmenlik ve Yaşam Boyu Eğitimde Profesyonel Gelişim ve Değişim Süreci

Öğretmenlik ve Yaşam Boyu Eğitimde Profesyonel Gelişim ve Değişim Süreci

Fatoş Baykur: Eğitim literatüründe “kişisel gelişim,” en kısa tanımıyla profesyonel kariyeri geliştirmek amacıyla yapılan aktiviteler olarak adlandırılır.

A+A-

 

Fatoş Baykur

fbaykur@hotmail.com

 

21. yüzyılın en önemli eğitim modeli olarak kabul edilen yaşam boyu eğitim sürecinin vazgeçilmez bir parçası olan “öğrenim,” yani sözcük anlamıyla, “herhangi bir meslek, sanat veya iş için gerekli bilgi, beceri ve alışkanlıkların elde edilmesi amacıyla yapılan çalışma,” biçimsel anlamda resmi ortamda gerçekleşsin ya da gerçekleşmesin, her birey için bilgi, beceri ve yeteneklerini geliştirdiği ve sonuç olarak da değişime uğradığı aktif bir kişisel gelişim eylemidir.  Eğitim literatüründe “kişisel gelişim,” en kısa tanımıyla profesyonel kariyeri geliştirmek amacıyla yapılan aktiviteler olarak adlandırılır.  Süreç içerisine öğrencilerin  öğrenimi gibi son derece  kritik bir sorumluluğu da dahil ediyor olması açısından, hiç kuşku yok ki, öğretmenlik, kişisel gelişimi yaşam boyu eğitim felsefesi olarak benimsemesi gereken en önemli meslektir.   

 

Eğitimin değişimi ve gelişimine uluslarası anlamda katkı koyup buna önderlik yapan  ünlü profesör Fullan’ın da açıkça belirtttiği gibi, mesleki kariyerleri boyunca sürekli değişim aracı olarak algılanması gereken öğretmen, gerekli değişimi ilk önce kendinde sağlayamadığı takdirde, öğrencilerinin öğrenim süreçlerini daimi kılmada da başarılı olamayacaktır (1993:4).  Dolayısıyla, bir değişim vasıtası olarak tanımlanan öğretmen, hayat boyu devam edecek olan etkin ve kaliteli bir eğitim anlayışını sürekli kılabilmek için öncelikle kendisinin, sonrasında da öğrencilerinin ihtiyaçlarını en iyi şekilde tespit edip, bunun sonucunda ihtiyaçları karşılayabilmek adına, oluşturmacı (constructivist) ve üretken (productive) bir değişim sürecini sağlayabilmede gerekli olan bilgi, beceri ve yeteneklerini devamlı surette geliştirebilmesini sağlayabilecek farklı eğitim modellerini uygulamalıdır.

          Peki, tecrübesi ne olursa olsun, öğretmenlik mesleğini uygulayan bir öğretmen için kişisel ve profesyönel gelişim sürecinde yer alması gereken yaşam boyu öğrenme yöntemleri neler olmalıdır? 80’li yıllara bakacak olursak, profesyonel gelişim araçları adı altında karşımıza çıkan yegane yöntem geleneksel anlamda yakınen bildiğimiz hizmet içi eğitim kurslarıdır.  Ancak bu yöntem, öğretmenin profesyonel gelişimini pedagojik anlamda karşılayabilmede oldukça yetersiz olduğu ve öğretmenliği otantik mesleki şartlar ve çerçevesinde değil de, daha çok teknik bir uğraş olarak algıladığı görüşü ileri sürülerek, birçok eğitimci tarafından yıllarca eleştirildi.  Hizmet içi eğitim kurslarının yeterince etkin olmamasıyla ilgili olarak en önemli nedenler arasında şu görüşlere de ayrıca yer verildi:

·                    Öğretmen için gerekli olan etkin destek hizmet içi eğitim kursları sonrasında aktif olarak sağlanmadığı için öğretmen teknik anlamda öğrendiklerini gerçek sınıf ortamında uygulama aşamasında deneyimlerken gereksinim duyduğu yardımı alamıyor.

·                    Kurslarda uzmanlar tarafından ele alınan kısa dönemli bilgi paylaşımı, verim ve sonucu gözetmezsizin salt bilgiyi aktarmaya odaklandığından dolayı öğretmen teoride öğrendiği bilgiyi gerçek sınıf ortamında pratiğe aktarmada sorun yaşıyor.

·                    Öğretmen, bu gibi kurslarda aktif bir alıcı değil de, aksine, son derece pasif bir alıcı konumunda olduğu için yeterince motive olamıyor ve bunun sonucunda da bu tür etkinliklere katılma isteği zaman içerisinde belirgin bir oranda düşüş gösteriyor ki bu durum bazı öğretmenler için mesleki durağanlık sürecini başlatan son derece ciddi  bir sorun oluşturuyor.

Sonuç olarak, bu tür kursların içerik olarak öğretmene verdiği belli başlı önerilerden öteye gidemediği düşüncesi sebebiyle, öğretmenin gerçek sınıf ortamındaki uygulamada tamamıyla yalnız kaldığı görüşü ortaya atıldı (Ingall, 2004: 29).  Buna ek olarak, bu tür kursların maliyetinin de faturası ele alındığı zaman, alternatif profesyonel gelişim yöntemlerinin ele alınması ihtiyacı eğitimcilerin karşısına çıktı.

Böylece İngiltere ve Amerika’da 80’li yılların sonlarından itibaren öğretmenin sınıf içerisindeki gerçek gereksinimlerini bireysel olarak karşılayabilmesi güdüsüyle bütçe ve kaynak sorununu da ortadan kaldıracak olan çeşitli gelişim stratejileri tartışıldı.  Avrupa Öğretmen Eğitimi Kuruluşu’nun (Association for Teacher Education in Europe) sunduğu raporda, öğretmen kalitesinin, okulların kalitesiyle birlikte öğrencinin öğrenim sürecini de doğrudan etkileyen en önemli faktörlerden biri olduğu görüşü savunuldu. Eğitimde kalitenin artırılması için hedeflenmesi gereken en önemli unsurun ise öğretmenin kendini geliştirme sorumluluğunun bilincine vararak, sürekli etkin ve yeterli oranda profesyonel gelişim olanaklarından iş başında faydalanması gerektiği anlayışı ortaya konuldu (2006:3).  

Buna göre gelinen son noktada günümüz öğretmeni çağdaş yöntemler uygulayarak kendi kişisel gelişim sorumluluğunu bizzat kendisi üstlenmeliydi. Yeni gelişen profesyonel gelişim yöntemleri öğretmenleri pasif alıcı olmaktan öte aktif alıcı olmaya ve tek başına çalışmaktan öte ortak çalışmaya teşvik etmeliydi.   Kısacası, araştıran, sorgulayan, paylaşımcı ve takım ruhu bilincine sahip  yeni neslin “lider” öğretmenleri meslektaşları ve öğrencileri arasında ortak çalışmayı motive eden ve birlikte öğrenerek değişip gelişen bir okul topluluğu halini almalıydı. Böylelikle artık kişisel gelişiminden kendisi sorumlu tutulan müşterek bir eğitim anlayışına sahip lider öğretmenler, hem meslektaşlarının hem de öğrencilerinin öğrenimi, başarısı ve gelişimine odaklanan yeni bir gelişim modelini eğitimde ortaya koyup, kendi alanlarında öncülüğü de ele alarak yine kendilerinin gerçekleştirdiği aşağıda sunulan bazı değişim ve gelişim programlarını önerdiler:

·                    İş başında gerçekleşen, değişim odaklı ortak faaliyet araştırması: öğretmen ya da öğretmenler tarafından tespit edilen sorunu çözüme yönelik değişim programının hazırlanıp ortak bir alan çalışmasında uygulanması.

·                    Okul tabanlı öğretmen geliştirme programları.

·                    Öğretmenlerin karşılıklı gözlem ve değerlendirme yapma becerilerinin geliştirilmesine yönelik birbirilerinin sınıflarını ziyaret etmelerine ve bunun sonucunda oluşturmacı rapor sunmalarına olanak tanıyacak olan Akran Koçluğu ve sınıf gözlemlerini okul kültürünün bir parçası haline getirecek programlar.

·                    Herhangi bir eğitim alanında kendini geliştirmiş öğretmenin yeni öğrenilen bilintileri (information) meslektaşlarına aktarmaya yönelik düzenlediği ve meslektaşlarını da aktif olarak içine dahil ettiği kişisel gelişim kursları.

·                    Öğretmenin başka okulları ziyaret ederek gözlem ve deneyimlerini karşılıklı paylaşmaya yönelik sürdürdüğü faaliyetler.

·                    Uluslararası ve yerel öğretmen ağlarına katılım programları.

·                    Öğrencinin verilen ders ve öğretimle ilgili kendi yapıcı görüşüne yer vermesine olanak tanıyacak gözlem ve düşünce raporlarının sınıflarda uygulanması.

·                    Meslektaşlarla birlikte geliştirilen ortak plan ve programlar sonrasında yapıcı değerlendirme yapmaya olanak tanıyacak tartışma ortamlarının yaratılması.

·                    Farklı okullarla birlikte gerçekleştirilen ortak eğitim çalışmalarına destek veren kişisel gelişim ve değişim programları.  

(Kohut et al. 2007: 20; Gray, 2005: 9)

Görünen o ki, artık günümüzde profesyonel gelişime verilen önem, bilgiyi aktaran ajandan öte bilgiyi elde eden ajana kaymış durumdadır.  Sonuç olarak profesyonel gelişim anlayışı dış etkenlerden  iç etkenlere doğru süregelen ortak ve paylaşıma dayalı hızlı bir değişim yaşadı ki bu da görev başında, yani okul ortamı içinde gerçekleşecek olan kişisel gelişim bilincinin önemini öğretmen için hatırı sayılır ölçüde artırdı.  Böylelikle çağımızın en önemli eğitim modeli olarak kabul edilen yaşam boyu eğitim sürecinin vazgeçilmez bir unsuru haline gelen lider öğretmen, daimi kişisel gelişim (continuous professional development) sürecinin içinde kendisine verilen yeni rol modeliyle bilgi, beceri ve yeteneklerini geliştirmede sürekliliği hedef alıp çalışma arkadaşları, hatta öğrencileriyle birlikte, hem kendinin, hem meslektaşlarının, hem de öğrencilerinin öğreniminin sorumluluğunu aktif bir şekilde üstüne alarak profesyonel gelişim anlayışına yepyeni bir bakış açısı kazandırdı.  Dileriz ki dünyada eğitime kazandırılan bu yeni anlayış, Kuzey Kıbrıs’ın değişime açık, yenilikçi ve iş disiplinine sahip çağdaş öğretmenleri tarafından da kabul görüp etkin bir şekilde uygulanmaya konur.

 


Kaynakça

Association for Teacher Education in Europe (ATEE) (2006). Policy Paper: The Quality of Teachers: Recommendations on the development of indicators for teacher quality.  http://www.atee1.org/uploads/kennisbank/quality_of_teachers_atee_def.pdf (05.04.2010)

Fullan, M. G. (1993).  The Professional Teacher: Why Teachers Must Become Change Agents. Educational Leadership (50), 1-12.

Gray, S. L. (2005 ). An Enquiry Into Continuing Professional Development for Teachers. http://www.esmeefairbairn.org.uk/docs/Education-Rep.pdf (05.04.2010)

Ingall, A. (2004). The GTCE Teacher learning academy - a personal view. Education Review. 18 (2), 29- 35.

Kohut, F. G. Burnap, B. and Yon, G. M. (2007).  Peer observation of Teaching:  Perceptions of the observer and the observed.  Heldref Publications.  (55) 1, 19-25.

 

 

 

 

 

Bu haber toplam 1100 defa okunmuştur
Önceki ve Sonraki Haberler