1. HABERLER

  2. ARŞİV

  3. Anayasa İnisiyatifi -6-
Anayasa İnisiyatifi -6-

Anayasa İnisiyatifi -6-

Tufan Erhürman: Bu hafta, Anayasa’nın 158. maddesinde yer alan Başsavcılık’a ilişkin hükümle ilgili değişiklik önerisini paylaşacağız.

A+A-

 

Tufan Erhürman

tufaner@yahoo.com

 

 

Gaile’de, facebook’taki “Anayasa İnisiyatifi” grubunda yapılan tartışmalar sonucunda ortaya çıkan anayasa değişikliği önerilerini paylaşmaya devam ediyoruz. Bu hafta, Anayasa’nın 158. maddesinde yer alan Başsavcılık’a ilişkin hükümle ilgili değişiklik önerisini paylaşacağız.

 

Madde 158

Başsavcılık

 

Yürürlükteki Madde

 

(1) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Hukuk Dairesi bağımsız olup Başkanı Başsavcıdır.  Başsavcının yokluğunda kendisine Başsavcı Yardımcısı vekillik eder.

(2) Başsavcı, Yüksek Mahkeme yargıcı atanabilmek için gerekli niteliklere sahip kişiler arasından atanır ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti adliyesinin daimi üyesidir. Başsavcı, Yüksek Mahkeme yargıçlarının bağlı olduğu aynı koşul ve kayıtlarla görev yapar ve görevine ancak Yüksek Mahkeme yargıçlarına uygulanan aynı nedenlerle ve aynı usulle son verilebilir.

(3) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Başsavcısı, Devletin, Cumhurbaşkanının, Başbakanın, Bakanlar Kurulunun, bakanların ve diğer Devlet organlarının hukuk danışmanıdır. Kendisine bu Anayasa veya yasa tarafından verilen veya emrolunan diğer bütün yetkileri kullanır ve görevleri yapar.

(4) (a) Başsavcı, kamu yararının gereğine göre, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti mahkemelerinde, herhangi bir suç hakkında dava açmak, izlemek, davayı devralmak, devam ettirmek veya ettirmemek yetkisine sahiptir. Ceza mahkemelerinde, kovuşturmanın kesin yönetim ve sorumluluğu Başsavcıya aittir.  Bu yetki doğrudan doğruya kendisince veya yönerisine uygun olarak Başsavcı Yardımcısı veya savcılar tarafından kullanılır.

(b) Başsavcı, gerekli gördüğü hallerde. Resmi Gazete'de yayımlayacağı bir emirname ile, davasız çözümlenmesine yasa ile olanak tanınan yol trafik suçlarını, kendi yönerisi ve sorumluluğu çerçevesinde mahkemelerde kovuşturmak üzere, uygun göreceği bir polis mensubunu yetkilendirebilir.

(c) Başsavcı, gerekli gördüğü hallerde, Resmi Gazete'de yayımlayacağı bir emirname ile bakanlıkların veya diğer kamu kuruluşlarının taraf olduğu davalarda, ilgili bakanlık veya diğer kamu kuruluşlarında görevli ve avukatlık yapmak ehliyetine sahip bir hukukçuyu, bu davaları mahkemelerde yürütmekle yetkili kılabilir.

(5) Başsavcı, Devletin taraf olduğu hukuk ve Anayasa davalarında Devleti veya organlarını da temsil etme yetkisine sahiptir.

(6) Başsavcı, Başsavcı Yardımcısı ve Savcılar, herhangi bir mahkemede dinlenilmek hakkına sahiptirler ve bu hakkın kullanılmasında, mahkeme önüne çıkan bütün diğer kişilere karşı öncelik kazanırlar.

(7) Başsavcı, her takvim yılı sonunda, Hukuk Dairesinin genel işleyişi ve görevlerinin yürütülmesinde görülen aksaklık veya varsa nedenleri hakkında Cumhurbaşkanına, Cumhuriyet Meclisine ve Bakanlar Kuruluna rapor verir ve alınmasını gerekli gördüğü önlemler hakkında tavsiyelerde bulunur.

(8) Bu Anayasanın kuralları saklı kalmak kaydıyla, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Hukuk Dairesinin kuruluşu, işleyişi, Başsavcı, Başsavcı Yardımcısı ve savcıların nitelikleri ile atanmaları, hakları ve ödevleri, aylık ve ödenekleri, meslekte ilerlemeleri, haklarında disiplin kovuşturması yapılması ve disiplin cezası uygulanması ve diğer özlük işleri, mahkemelerin bağımsızlığı ve yargıçların güvenceleri kurallarına göre yasa ile düzenlenir.

 

Önerilen Madde

(1) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Başsavcılığı bağımsızdır. Herhangi bir organ, makam veya merci Başsavcılığa emir ve talimat veremez, öneride ve telkinde bulunamaz.

(2) Başsavcılığın Başkanı Başsavcıdır. Başsavcılık’ta iki Başsavcı Yardımcısı görev yapar. Başsavcı, Başsavcılığın ihtiyaçlarını dikkate alarak ilgili bölümlerde görev yapmak üzere yeterli sayıda Başsavcı Yardımcısı Muavini görevlendirir. Başsavcının yokluğunda kendisine en kıdemli Başsavcı Yardımcısı vekillik eder.

(3) Başsavcı, Yüksek Mahkeme yargıcı atanabilmek için gerekli niteliklere sahip kişiler arasından atanır. Başsavcı, Yüksek Mahkeme yargıçlarının bağlı olduğu aynı koşul ve kayıtlarla görev yapar ve görevine ancak Yüksek Mahkeme yargıçlarına uygulanan aynı nedenlerle ve aynı usulle son verilebilir.

(4) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Başsavcısı, bu Anayasa veya yasalar tarafından verilen diğer bütün yetkileri kullanır ve görevleri yapar.

(5) (A) Adli polis kuvvetleri, suçların soruşturulması ve kovuşturulması aşamalarında Başsavcılığa bağlı olarak ve Anayasa’da ve yasalarda düzenlenen acil durumlarla ilgili istisnalar saklı kalmak kaydıyla, onun emir ve talimatı altında görev yaparlar. Suçların soruşturulması ve kovuşturulması aşamalarında görev yapmak üzere bir adli kolluk teşkilatı kurulması Devletin görevidir. Adli kolluk teşkilatının kurulamadığı yerlerde, kolluk kuvvetleri, suçların soruşturulması ve kovuşturulması aşamalarında görev yaparken Başsavcılığa bağlı olarak ve anayasada ve yasalarda düzenlenen acil durumlarla ilgili istisnalar saklı kalmak kaydıyla, onun emir ve talimatı altında görev yaparlar. Yasada belirlenen durumlarda polisin yapacağı soruşturma Başsavcılık’ın görevlendireceği bir savcı veya savcı yardımcısı nezaretinde yapılır. 

(B) Başsavcı, kamu yararının gereğine göre, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti mahkemelerinde, herhangi bir suç hakkında dava açmak, izlemek, davayı devralmak, devam ettirmek veya ettirmemek yetkisine sahiptir.

Müşteki, Başsavcının dava açılmasına yer olmadığı yönündeki kararına karşı, yasayla belirlenecek mahkemeye veya yargıca itiraz edebilir. İtiraz dosya üzerinden incelenir. Mahkeme, itirazı yerinde bulursa Başsavcı davayı açar.

Sanığın veya sanıkların oluru alınmaksızın davanın devam ettirilmemesine karar verilemez.

Yasada düzenlenen özel ceza davaları istisna olmak kaydıyla, ceza mahkemelerinde, kovuşturmanın kesin yönetim ve sorumluluğu Başsavcıya aittir. Bu yetki doğrudan doğruya kendisince veya talimatlarına uygun olarak Başsavcı Yardımcısı, Başsavcısı Yardımcısı Muavinleri, savcılar veya savcı yardımcıları tarafından kullanılır.

Mağdur ve suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler, ilk derece mahkemesindeki yargılamanın her safhasında, hüküm verilinceye kadar davaya katılabilirler. İlk derece mahkemesindeki yargılamaya katılmayan kişi, istinaf aşamasında katılma hakkına sahip değildir. Davaya katılmayla ilgili usul yasayla düzenlenir.

(C) Başsavcı, gerekli gördüğü hallerde, Resmi Gazete'de yayımlayacağı bir emirname ile, davasız çözümlenmesine yasa ile olanak tanınan yol trafik suçlarını, kendi talimatları ve sorumluluğu çerçevesinde mahkemelerde kovuşturmak üzere, uygun göreceği polis mensuplarını yetkilendirebilir.

(D) Başsavcı, gerekli gördüğü hallerde, Resmi Gazete'de yayımlayacağı bir emirname ile bakanlıkların veya diğer kamu kuruluşlarının taraf olduğu davalarda, ilgili bakanlık veya diğer kamu kuruluşlarında görevli ve avukatlık yapmak ehliyetine sahip bir hukukçuyu, bu davaları mahkemelerde yürütmekle yetkili kılabilir.

(6) Başsavcı, Devletin taraf olduğu idari yargı, adli yargı ve anayasa yargısı önündeki davalarda, Devleti veya organlarını temsil etme yetkisine sahiptir. Başsavcı, idari yargı ve anayasa yargısı önündeki davalarda, Devletin veya organlarının avukatı olarak değil, hukukun sözcüsü olarak görev yapar. Yasama, yürütme organları ve idare, bu davalarda, Başsavcı yanında, kendilerini savunmak için avukat görevlendirme yetkisine sahiptir.

(7) Başsavcı, her takvim yılı sonunda, Başsavcılığın genel işleyişi ve görevlerinin yürütülmesinde görülen aksaklık veya varsa nedenleri hakkında Cumhurbaşkanına, Cumhuriyet Meclisine ve Bakanlar Kuruluna rapor verir ve alınmasını gerekli gördüğü önlemler hakkında tavsiyelerde bulunur. Başsavcı, raporunu, basın ve yayın yoluyla kamuya açıklar.

(8) Bu Anayasanın kuralları saklı kalmak kaydıyla, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Başsavcılığının kuruluşu, işleyişi, Başsavcı, Başsavcı Yardımcıları, Başsavcı Yardımcısı Muavinleri, savcılar ve savcı yardımcılarının nitelikleri ile atanmaları, hakları ve ödevleri, aylık ve ödenekleri, meslekte ilerlemeleri, haklarında disiplin kovuşturması yapılması ve disiplin cezası uygulanması ve diğer özlük işleri, mahkemelerin bağımsızlığı ve yargıçların güvenceleri kurallarına göre yasa ile düzenlenir.

 

Değişiklik Önerisinin Gerekçeleri

1. “Hukuk Dairesi” kavramı yerine, Başsavcılığın bağımsızlığına daha uygun düştüğü ve bu kurumun alelade bir Devlet dairesi olmadığını vurguladığı düşünüldüğü için, “Başsavcılık” kavramının kullanılması tercih edilmiştir.

2. Birinci fıkrada, “herhangi bir organ, makam veya merci Başsavcılığa emir ve talimat veremez, öneride ve telkinde bulunamaz” denilerek Başsavcılığın bağımsızlığı pekiştirilmeye çalışılmıştır.

3. İkinci fıkrada, Başsavcılık örgütü ayrıntılı bir biçimde düzenlenmiştir. Başsavcı yardımcılarının sayısı ikiye çıkarılmış ve başsavcı yardımcısı muavinliğine de anayasal dayanak sağlanmıştır.

4. Başsavcılığın, yürürlükteki 3. fıkrada yer alan danışmanlık görevi kaldırılmıştır. Başsavcılığın iş yükünü çok artıran ve asli görevlerini yerine getirmesine mani olan bu düzenleme yerine, yalnızca devlete hukuk danışmanlığı görevi vermekle yükümlü ayrı bir daire (hukuk komisyonu) kurulması öngörülmektedir. Bu dairenin kuruluşu 158 B maddesinde düzenlenmektedir.

5. Yürürlükteki dördüncü madde beşinci madde olarak değiştirilmiş ve 5. maddeye (A) bendi eklenmiştir. Bu bent aracılığıyla, suçların soruşturulması ve kovuşturulması gibi bir hukukçunun emir ve talimatı altında cereyan etmesi gereken aşamalarda, bu alanda uzman bir adli kolluğun, Başsavcılığa bağlı ve kural olarak ve onun emir ve talimatı altında görev yapması sağlanmaya çalışılmıştır. Uzman adli kolluğu bir an önce yurt sathında kurmak Devletin görevidir. Ancak henüz kurulamayan yerlerde adli kolluğun vazifelerini yapacak olan kolluk kuvvetleri de Başsavcılığa bağlı ve kural olarak onun emir ve talimatı altında faaliyet göstereceklerdir.

6. Beşinci fıkranın (B) bendinde, Başsavcılığın dava açılmasına yer olmadığı yönünde bir karar vermesi halinde, müştekinin (şikâyetçinin) mahkemeye başvurarak Başsavcılığı dava açmaya zorlayabileceği düzenlenmiştir. Burada amaç, şikâyetçiye davasının açılmasını sağlaması için bir olanak daha vermek ve davanın açılmasını tamamen Başsavcının takdirine bırakmamaktır.

7. Beşinci fıkranın (B) bendinde sanığın veya sanıkların oluru alınmaksızın davanın devam ettirilmemesine karar verilemeyeceği düzenlenmiştir. Burada amaç, Başsavcılığın, sanıkların iradesine rağmen davanın devam ettirilmemesine karar vererek, onların aklanma haklarını ihlal etmesinin engellenmesidir.

8. Beşinci fıkranın (B) bendinde, özel ceza davalarında kovuşturmanın yönetim ve sorumluluğunun Başsavcılığa ait olmayacağına açıklık kazandırılmıştır.

9. Beşinci fıkranın (B) bendinde, mağdurun ve suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişilerin davaya katılma hakkı düzenlenmiştir.

10. Altıncı fıkrada yapılan değişikliğin gerekçesi şudur: Hukuk davalarında Başsavcılığın devletin avukatı olarak görev yapması, özellikle mali yönü olan davalarda Hazine’yi korumak açısından kabul edilebilir. Ancak, idari yargı ve anayasa yargısı önündeki davalarda Başsavcının görevi, anayasanın ve hukukun üstünlüğünü korumak olmalıdır. Bu davalarda Başsavcıyı ve savcıları, anayasanın ve hukukun üstünlüğüne aykırı olduğunu düşündükleri durumlarda dahi, yasama, yürütme ve idareyi savunmak durumunda bırakmak hukuk devleti ilkesine aykırıdır. O nedenle, yasama, yürütme ve idare organları, bu davalarda Başsavcılık yanında, kendilerini savunmak için avukat görevlendirme yetkisine sahip kılınmışlardır.

11. Yedinci fıkrada Başsavcılığın raporlarının basın ve yayın yoluyla kamuya açıklanacağı açıkça düzenlenmiştir.

 

 

 

 

 

 

 

 

Bu haber toplam 903 defa okunmuştur
Önceki ve Sonraki Haberler