1. HABERLER

  2. ARŞİV

  3. Anayasa İnisiyatifi – 3
Anayasa İnisiyatifi – 3

Anayasa İnisiyatifi – 3

Tufan Erhürman: Gaile’de, facebook’taki “Anayasa İnisiyatifi” grubunda yapılan tartışmalar sonucunda ortaya çıkan anayasa değişikliği önerilerini paylaşmaya devam ediyoruz.

A+A-

 

                           

                                                                                     Tufan Erhürman

tufaner@yahoo.com

 

 

Gaile’de, facebook’taki “Anayasa İnisiyatifi” grubunda yapılan tartışmalar sonucunda ortaya çıkan anayasa değişikliği önerilerini paylaşmaya devam ediyoruz.

İki hafta önce, “eşitlik ilkesi ve ayrımcılık yasağı”na ilişkin 8. maddeyi, geçtiğimiz hafta da, idare mahkemelerine ve Yüksek İdare Mahkemesi’ne ilişkin 152. maddeyi paylaştık. Bu hafta, temel hak ve özgürlükler konusundaki en önemli maddelerden biri olan 11. maddeyle ilgili öneriyi paylaşacağız. 11. maddenin kenar başlığı, “temel hak ve özgürlüklerin özü ve sınırlanması”. Kenar başlığından da anlaşılacağı gibi, buradaki düzenleme, Anayasa’da yer alan tüm temel hak ve özgürlükler için geçerli. Yani, Anayasa’nın 14. maddesiyle 76. maddesi arasında yer alan tüm temel hak ve özgürlükler, 11. maddede yer alan düzenleme çerçevesinde sınırlanabiliyor bugün.

Aşağıda, önce şu anda yürürlükte olan maddeyi, ardından, facebook’taki tartışmalar sonucunda şekillenen öneriyi ve nihayet değişiklik önerisinin gerekçelerini paylaşacağız. Daha önce yayınlanan maddeler gibi, bu madde de, görüş, öneri ve düşüncelerinize açıktır.   

 

Madde 11

Temel Hak ve Özgürlüklerin Özü ve Sınırlanması

 

Yürürlükteki Madde

Temel hak ve özgürlükler, özüne dokunmadan, kamu yararı, kamu düzeni, genel ahlak, sosyal adalet, ulusal güvenlik, genel sağlık ve kişilerin can ve mal güvenliğini sağlamak gibi nedenlerle ancak yasalarla kısıtlanabilir.

 

Önerilen Madde

Temel hak ve özgürlükler, özüne dokunmadan, yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak yasayla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.

 

Değişiklik Önerisinin Gerekçeleri

1. Yürürlükteki Anayasa metninin temel hak ve özgürlükler konusunda üç önemli sorunu vardır:

a) Temel hak ve özgürlüklerin tümünün sınırlanması için kullanılabilecek çok sayıda genel sınırlama sebebi vardır. Bunlar, “kamu yararı, kamu düzeni, genel ahlak, sosyal adalet, ulusal güvenlik, genel sağlık ve kişilerin can ve mal güvenliğini sağlamak”tır. Anayasa’nın 14. maddesi ile 74. maddesi arasında yer alan tüm temel hak ve özgürlükler, bu sebeplerden herhangi birinden hareketle sınırlanabilmektedir. Bu sebepler çok geniştir ve bir anlamda her temel hak ve özgürlüğün yasa koyucu tarafından dilediği gibi sınırlanabileceği anlamına gelmektedir.

b) Anayasa koyucu, bununla da yetinmemiş ve 11. maddede saydığı sınırlama sebeplerinin sonuna bir de “gibi” sözcüğünü eklemiştir. Yani 14. madde ile 74. madde arasında yer alan tüm temel hak ve özgürlükler, hem bu sayılan sebeplerden herhangi birinden hareketle, hem de bu sebepler gibi diğer sebeplerle sınırlanabilecektir. Kolayca anlaşılabileceği gibi, böyle bir düzenleme, yasa koyucuya, temel hak ve özgürlükleri sınırlamak konusunda, ucu bucağı belli olmayan, hemen hemen sınırsız bir takdir yetkisi tanımaktadır.

c) Bu sebeplerden hareketle temel hak ve özgürlüklere getirilebilecek sınırlamaların sadece iki sınırı vardır.

(i) Bu sınırlamayı yalnızca yasa koyucu, yasayla getirebilecektir.

(ii) Yasa koyucu sınırlama getirirken hakkın özüne dokunamayacaktır.

 

2. Öneride, yürürlükte olan Anayasa’da var olan bu üç sorunun üçü de büyük ölçüde giderilmektedir:

a) 11. maddede yer alan genel sınırlama sebepleri tamamen kaldırılmıştır. Önerilen düzenlemeye göre, her bir temel hak ve özgürlük yalnızca kendisini düzenleyen özel maddede belirtilen özel sınırlama sebebiyle sınırlanabilecektir. Yani, bir temel hak ve özgürlüğün hangi sebeple sınırlanabileceğini anlamak için o temel hak ve özgürlüğün düzenlendiği maddeye bakmak gerekecektir. Orada hak ve özgürlüğün hangi sebeple sınırlanması öngörülmüşse, temel hak ve özgürlük, yalnızca o sebeple sınırlanabilecektir.

b) Genel sınırlama sebepleriyle birlikte, doğal olarak, “gibi” sözcüğü de kaldırılmıştır. Dolayısıyla, yasa koyucu, temel hak ve özgürlükleri dilediği sebeple sınırlayamayacaktır.

c) Yukarıda belirtildiği gibi, yürürlükteki Anayasa’da, temel hak ve özgürlüklerin sınırlanmasının yalnızca iki sınırı vardır. Önerilen düzenlemede, sınırlamanın sınırları artırılmış, böylece yasa koyucunun temel hak ve özgürlükleri dilediği gibi sınırlaması önlenerek, temel hak ve özgürlükler daha güvenceli bir statüye kavuşturulmuştur. Öneride temel hak ve özgürlüklerin sınırlanmasının sınırları şunlardır:

(i) Bu sınırlamayı yalnızca yasa koyucu, yasayla getirebilecektir.

(ii) Yasa koyucu sınırlama getirirken hakkın özüne dokunamayacaktır.

(iii) Yasa koyucu sınırlama getirirken ölçülülük ilkesine aykırı davranamayacaktır. Yani getirilecek sınırlama, gerekli, amaca ulaşmaya elverişli ve amaçla orantılı olmak zorunda olacaktır.

(iv) Sınırlama, anayasanın yalnızca sözüne değil, ruhuna da uygun olacaktır.

(v) Sınırlama, demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olacaktır. Yani yasa koyucu, bir temel hak ve özgürlüğü demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı biçimde sınırlayamayacaktır. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bu haber toplam 791 defa okunmuştur
Önceki ve Sonraki Haberler